Մեծ Բրիտանիայի սննդի և խմիչքների ոլորտի ձեռնարկությունների ղեկավարների 61%-ը կարծում է, որ երկրի պարենային համակարգը բավարար պատրաստված չէ առաջիկա տասնամյակի մարտահրավերներին։ Հարցվածների 69%-ի համոզմամբ՝ ապագա պարենային անվտանգությունը նույնքան կախված է սննդի վերամշակման և արտադրության տեխնոլոգիական զարգացումից, որքան գյուղատնտեսական արտադրության աճից։
Այս տվյալները ներկայացված են Tetra Pak ընկերության պատվերով իրականացված հետազոտության մեջ, որն ընդգրկել է սննդի և խմիչքների ոլորտի 500 ղեկավարների։ Արդյունքներն ամփոփվել են «Food Fit for the Future» զեկույցում, որը հրապարակվել է 2026 թվականի հոկտեմբերի 26-ին։
Ինչո՞ւ միայն գյուղատնտեսական արտադրության աճը բավարար չէ
Հետազոտության հեղինակների ուշադրության կենտրոնում սննդի մատակարարման շղթայի այն հատվածն է, որը կապում է գյուղատնտեսական արտադրությունը սպառողի հետ՝ վերամշակում, փաթեթավորում, պահեստավորում և բաշխում։
Օրինակ՝ երկրում կարող է բավարար քանակությամբ ցորեն արտադրվել, սակայն առանց ալրաղացների և վերամշակման հզորությունների այն հնարավոր չէ վերածել սպառման համար պատրաստ արտադրանքի։
Զեկույցում նշվում է, որ սննդային համակարգի կայունությանը սպառնում են աշխարհաքաղաքական հակամարտությունները, միջազգային առևտրի խափանումները, ծայրահեղ եղանակային պայմաններն ու էներգակիրների թանկացումը։ Այս գործոնները կարող են միաժամանակ ազդել հումքի մատակարարման, արտադրության ինքնարժեքի և վերջնական սննդամթերքի գների վրա։
Ո՞ր տեխնոլոգիաներն են կարևոր դառնում
Tetra Pak-ի զեկույցը կարևորում է սննդի վերամշակման ձեռնարկություններում մի շարք տեխնոլոգիաների ներդրումը՝
- արտադրական գործընթացների ավտոմատացում,
- արհեստական բանականության կիրառում արտադրության կառավարման և սարքավորումների սպասարկման մեջ,
- հումքի ավելի ճշգրիտ վերամշակում,
- արտադրական կորուստների նվազեցում,
- սննդամթերքի պահպանման ժամկետը երկարացնող փաթեթավորման լուծումներ։
Զեկույցում որպես օրինակ ներկայացվում է Arla Foods-ի կաթնամթերքի արտադրական համակարգը, որտեղ ճարպայնության ճշգրիտ կարգավորումը թույլ է տալիս ավելի արդյունավետ օգտագործել կաթի բաղադրիչները և նվազեցնել արժեքավոր սերուցքի կորուստը։
Հետազոտության մասնակիցների 63%-ը նաև նշել է, որ փաթեթավորման միջոցով սննդամթերքի պահպանման ժամկետի երկարացումը պարենային համակարգի կայունությունը բարելավելու արդյունավետ միջոցներից է։
Ի՞նչ են առաջարկում փոխել պետական քաղաքականության մեջ
Tetra Pak-ը առաջարկում է, որ սննդի վերամշակման ոլորտը դիտարկվի որպես ռազմավարական նշանակություն ունեցող արդյունաբերություն։ Զեկույցում առաջարկվում է ստեղծել պարենային անվտանգության գնահատման մեխանիզմ, որով պետական կարևոր որոշումները կգնահատվեն սննդամթերքի հասանելիության, մատչելիության և մատակարարման կայունության տեսանկյունից։
Առաջարկվում է նաև աջակցել սննդի արտադրության նոր տեխնոլոգիաների փորձարկմանը և ներդրմանը՝ ստեղծելով համապատասխան ֆինանսավորման գործիքներ։
Պետք է նշել, որ այս առաջարկները Tetra Pak-ի զեկույցի հեղինակների առաջարկություններն են, այլ ոչ թե Մեծ Բրիտանիայի կառավարության արդեն ընդունված որոշումները։
Ի՞նչ դասեր կարող է քաղել Հայաստանը
Հայաստանի համար այս հարցը նույնպես արդիական է։ Գյուղատնտեսական արտադրանքի ավելացումը դեռ չի նշանակում, որ նույն չափով կավելանան նաև վերամշակված արտադրանքի ծավալներն ու արտահանման հնարավորությունները։
Մրգերի, բանջարեղենի, կաթի և մսի արտադրության աճը տնտեսական ավելի մեծ արդյունք կարող է ապահովել, եթե զարգանան նաև դրանց վերամշակման, սառնարանային պահպանման, փաթեթավորման և տեղափոխման ենթակառուցվածքները։
Հայկական վերամշակող ձեռնարկությունների համար կարևոր խնդիր է նաև էներգախնայող սարքավորումների, ավտոմատացման և արտադրական կորուստները նվազեցնող տեխնոլոգիաների հասանելիությունը։
Բրիտանական հետազոտության հիմնական ուղերձը պարզ է․ պարենային անվտանգությունը միայն դաշտում աճեցված բերքի կամ արտադրված կաթի ու մսի քանակը չէ։ Այն կախված է նաև նրանից, թե երկիրն ինչ կարողություններ ունի այդ արտադրանքը վերամշակելու, պահպանելու և սպառողին հասցնելու համար։
Աղբյուրներ՝ Tetra Pak-ի «Food Fit for the Future» զեկույց, FoodNavigator, 2026 թ. հոկտեմբեր–նոյեմբեր։