Հայաստանում խաղողի մթերման հիմնական փուլը մոտենում է, իսկ այս տարի կառավարությունը փորձում է կանխել այն խնդիրը, որը կարող է առաջանալ մթերող ընկերությունների ֆինանսավորման հարցում։ Սեպտեմբերի 11-ի նիստում ընդունված որոշմամբ՝ խաղողի մթերման նպատակով վարկ ստանալու համար անհրաժեշտ գրավի պակասի դեպքում պետությունը կտրամադրի մինչև 50% բյուջետային երաշխիք։
Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանի խոսքով՝ խաղողի մթերման ամբողջ ծավալով գործընթացը կսկսվի մոտ մեկ շաբաթից։ Կառավարության նպատակը մթերումն անխափան կազմակերպելն է, որպեսզի խաղողի բերքը չմնա արտադրողների ձեռքին։
Ի՞նչ է փոխվում մթերող ընկերությունների համար
Նոր մեխանիզմը նախատեսված է այն ընկերությունների համար, որոնք պատրաստ են խաղող գնել, սակայն չունեն բավարար ազատ գրավ՝ անհրաժեշտ վարկը բանկից ստանալու համար։
Պետությունը 2026 թվականի սեպտեմբերի 15-ից մինչև դեկտեմբերի 30-ը կարող է երաշխավորել վարկի ապահովման պակասող մասի մինչև 50 տոկոսը։ Միաժամանակ երաշխիքի չափը չի կարող գերազանցել ընկերության նախորդ տարվա արտահանած արտադրանքի արժեքը։
Օրինակ՝ եթե ընկերությունը նախատեսում է 3 մլրդ դրամի խաղող մթերել, սակայն իր ունեցած գրավը բավարարում է միայն 1.5 մլրդ դրամի վարկի համար, պետական երաշխիքը կարող է հնարավորություն տալ ներգրավել ևս 1.5 մլրդ դրամի միջոցներ։
Սակայն այդ լրացուցիչ ֆինանսավորմամբ իրականացվող մթերումն ունի կարևոր պայման՝ խաղողի դիմաց վճարումները պետք է կատարվեն անկանխիկ եղանակով։ Բացի այդ, անհրաժեշտ է, որ համապատասխան պայմանագրերը կնքված լինեն մինչև օգոստոսի 1-ը։
Խնդիրը միայն նոր վարկը չէ
Կառավարության որոշմամբ նախատեսվում է նաև աջակցել այն ընկերություններին, որոնք նախորդ տարիներին խաղողի մթերման նպատակով վարկեր են ներգրավել։
2024 կամ 2025 թվականներին նման վարկեր ստացած տնտեսավարողները, բանկերի հետ համաձայնության դեպքում, կարող են մինչև վեց ամսով հետաձգել վարկի մայր գումարի մարումը՝ այդ ընթացքում վճարելով տոկոսները։ Սա պետք է հնարավորություն տա ազատված միջոցներն օգտագործել նոր մթերումներ կազմակերպելու համար։
Պետական երաշխիքների ծավալը վերջին տարիներին աճել է
Կառավարության ներկայացրած տվյալներով՝ խաղողի մթերող կազմակերպություններին պետական բյուջետային երաշխիքներ տրամադրվել են նաև նախորդ տարիներին։
- 2023թ.՝ 3 կազմակերպության՝ շուրջ 2.7 մլրդ դրամի,
- 2024թ.՝ 4 կազմակերպության՝ շուրջ 3.1 մլրդ դրամի,
- 2025թ.՝ 6 կազմակերպության՝ շուրջ 4.6 մլրդ դրամի։
Այսինքն՝ միայն այս երեք տարիների ընթացքում տրամադրված երաշխիքների ընդհանուր ծավալը կազմել է մոտ 10.4 մլրդ դրամ։
Իսկ ինչ է սա նշանակում խաղող արտադրողի համար
Առաջին հերթին՝ պետությունը փորձում է ապահովել, որ մթերող ընկերությունների ֆինանսական սահմանափակումները չհանգեցնեն խաղողի չմթերմանը։
Սա հատկապես կարևոր է այն շրջանում, երբ բերքը կարճ ժամանակահատվածում պետք է տեղափոխվի և վերամշակվի։ Մթերող ընկերության շրջանառու միջոցների պակասը կարող է անմիջապես անդրադառնալ ընդունվող խաղողի ծավալների և արտադրողներին վճարումների ժամանակի վրա։
Էկոնոմիկայի նախարարության գործող ծրագրով խաղողի մթերման նպատակով վարկերի տոկոսադրույքը սուբսիդավորվում է տարեկան 9 տոկոսային կետով, իսկ սահմանամերձ բնակավայրերում գործող համապատասխան տնտեսավարողների համար՝ 12 տոկոսային կետով։ Խաղողի մթերման վարկը կարող է ունենալ մինչև երեք տարի մարման ժամկետ և մինչև 12 ամիս արտոնյալ ժամանակահատված։
Միաժամանակ ծրագրով վերամշակող ընկերությանը խաղողի մթերման նպատակով կարող է տրամադրվել տարեկան մինչև 4 մլրդ դրամի վարկ։
Խաղողի շուկան այս տարի ավելի լայն համատեքստում է
Կառավարության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ 2026 թվականի հունիս-օգոստոս ամիսներին Հայաստանից արտահանվել է շուրջ 120 տոննա թարմ խաղող, իսկ նույն ժամանակահատվածում արտահանվել է նաև ավելի քան 634 հազար լիտր շշալցված խաղողի գինի։
Սա ցույց է տալիս, որ խաղողի ոլորտի համար կարևոր է ոչ միայն բերքի մթերումը, այլև դրա հետագա վերամշակումը, գինու արտադրությունը և արտահանման շուկաների ընդլայնումը։
Գլխավոր հարցը՝ արդյո՞ք ֆինանսավորումը կհասնի ամբողջ շղթային
Պետական երաշխիքը լուծում է մթերողների շրջանառու միջոցների մի կարևոր խնդիր, բայց վերջնական արդյունքը կախված կլինի նրանից, թե ինչ ծավալով խաղող կընդունեն գործարանները, ինչ գնով և որքան արագ կկատարվեն վճարումները։
Այս տարի, հետևաբար, խաղողի մթերման սեզոնի գլխավոր ցուցանիշներից մեկը միայն մթերված տոննաների քանակը չի լինելու։ Կարևոր կլինի նաև՝ որքան արագ կվճարվի արտադրողին, ինչ գին կձևավորվի և որքան խաղող կվերածվի արտահանվող պատրաստի արտադրանքի։
Այդ երեք ցուցանիշներն են ցույց տալու՝ արդյոք պետական ֆինանսական աջակցությունը վերածվեց իրական արդյունքի խաղողի արտադրողի համար։