Հնդկաստանի Ասամ նահանգում բացվել է սննդի վերամշակման նոր խոշոր գործարան, որը կարող է փոխել հազարավոր կարտոֆիլ արտադրողների շուկան։ PepsiCo India-ն Նալբարի շրջանում գործարկել է իր առաջին սննդի գործարանը Ասամում՝ 778 crore հնդկական ռուփի՝ մոտ 90 մլն դոլար ներդրմամբ։
44.2 ակր տարածք զբաղեցնող գործարանը PepsiCo-ի Հնդկաստանում սննդի արտադրության հինգերորդ գործարանն է։ Այստեղ արտադրվելու են Lay’s և Uncle Chipps ապրանքանիշերի կարտոֆիլի չիպսեր։
Սակայն գյուղատնտեսության տեսանկյունից գործարանի ամենակարևոր մասը ոչ թե չիպսերի արտադրությունն է, այլ այն, թե որտեղից է գալու այդ արտադրանքի հիմնական հումքը՝ կարտոֆիլը։
Գործարանը՝ որպես ֆերմերի շուկա
Ասամի իշխանությունների և PepsiCo-ի ներկայացրած տվյալների համաձայն՝ գործարանը նախատեսվում է կապել ավելի քան 5000 տեղացի ֆերմերների հետ։
PepsiCo-ն ներկայում Ասամում համագործակցում է ավելի քան 600 ֆերմերի հետ և ընդլայնում է ֆերմերների հետ համագործակցության ցանցը՝ տրամադրելով սերմեր, ագրոնոմիական աջակցություն, տեխնոլոգիա, ուսուցում և շուկայի հասանելիություն։
Այս մոդելի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ ֆերմերը պարզապես կարտոֆիլ չի արտադրում և հետո փորձում գտնել գնորդ։ Վերամշակող ընկերությունն ինքն է ձևավորում պահանջարկը՝ անհրաժեշտ ծավալներով և որոշակի որակի չափանիշներով։
Ասամի վարչապետ Հիմանտա Բիսվա Սարման հայտնել է, որ PepsiCo-ին ներկայում անհրաժեշտ է տարեկան մոտ 30 հազար տոննա կարտոֆիլ, իսկ մինչև 2030 թվականը այդ պահանջարկը կարող է հասնել 70 հազար տոննայի։
Այսինքն՝ գործարանի ընդլայնումը միաժամանակ նշանակում է նաև գյուղատնտեսական հումքի պահանջարկի աճ։
Ինչու է վերամշակումը կարևոր ֆերմերի համար
Գյուղատնտեսության ամենամեծ խնդիրներից մեկը հաճախ ոչ թե բերք ստանալն է, այլ այն իրացնելը։
Եթե ֆերմերը նախապես գիտի, որ իր արտադրանքի համար կա խոշոր վերամշակող գնորդ, նա կարող է ավելի հստակ պլանավորել՝
- ինչ մշակաբույս աճեցնել,
- ինչ սորտ օգտագործել,
- ինչ ծավալ արտադրել,
- ինչ որակի հասնել,
- երբ կազմակերպել բերքահավաքը,
- և ինչ եկամուտ ակնկալել։
PepsiCo-ի դեպքում խոսքը սովորական կարտոֆիլի մասին չէ։ Չիպսերի արտադրության համար անհրաժեշտ են որոշակի հատկություններով կարտոֆիլի սորտեր, ուստի ֆերմերներին խրախուսվում է աճեցնել հենց վերամշակման համար նախատեսված տեսակներ։
Այս մոտեցումը գյուղատնտեսությունը կապում է վերջնական շուկայի հետ։
Կարտոֆիլից մինչև սառնարանային պահեստ
Գործարանի շուրջ ձևավորվող ենթակառուցվածքը նույնպես կարևոր է։
Նախատեսվել է 10 հազար տոննա տարողությամբ սառնարանային պահեստ, որի արժեքը կազմում է մոտ 35 crore ռուփի։ Այն պետք է ապահովի կարտոֆիլի պահպանման հնարավորություն և լրացուցիչ աշխատանքային տեղեր ստեղծի։
Սա կարևոր խնդիր է հատկապես այն մշակաբույսերի դեպքում, որոնց բերքահավաքը սեզոնային է, իսկ վերամշակող գործարանին հումք անհրաժեշտ է ավելի երկար ժամանակահատվածում։
Այսպիսով, ստեղծվում է ամբողջական շղթա՝
ֆերմեր → սերմ և ագրոնոմիական աջակցություն → արտադրություն → պահեստավորում → վերամշակում → պատրաստի արտադրանք → շուկա։
Ֆերմերներին նաև ֆինանսավորում են առաջարկում
Ծրագրի մեկ այլ հետաքրքիր բաղադրիչը ֆինանսավորումն է։
Ասամի կառավարությունը, PepsiCo-ն և State Bank of India-ն պայմանավորվածություն են ձեռք բերել կարտոֆիլի հատուկ սերմերի ձեռքբերման ֆինանսավորման ուղղությամբ՝ Kisan Credit Card համակարգի միջոցով։
Իշխանությունները նաև նախատեսում են մասնագիտացված կարտոֆիլի արտադրությունը ներառել բերքի ապահովագրության համակարգում։
Այսպիսով, խոշոր վերամշակող ընկերության ներգրավումը սահմանափակված չէ միայն «բերքը մեզ վաճառեք» սկզբունքով։ Այն ներառում է նաև արտադրության կազմակերպման համար անհրաժեշտ որոշակի ենթակառուցվածքներ և ծառայություններ։
Գործարանը միայն ֆերմերների մասին չէ
Նոր գործարանը ստեղծել է մոտ 700 ուղղակի և անուղղակի աշխատատեղ, իսկ դրա շուրջ ակնկալվում է նաև լոգիստիկայի, պահեստավորման, փաթեթավորման և այլ հարակից բիզնեսների զարգացում։
Գործարանի աշխատուժում նախատեսվում է կանանց ավելի քան 75 տոկոս ներկայացվածություն։ Տեղական իշխանությունների տվյալներով՝ արդեն իրականացվել է նաև կանանց մասնագիտացված թվային հմտությունների ուսուցում։
Այսինքն՝ գյուղատնտեսական վերամշակման մեկ գործարանի ազդեցությունը կարող է տարածվել ամբողջ տարածաշրջանի տնտեսական շղթայի վրա։
Իսկ ինչ կարող է սա նշանակել Հայաստանի համար
Հայաստանի գյուղատնտեսության համար այս պատմության ամենակարևոր դասը PepsiCo-ի անվանումը չէ։
Դասը «արտադրող–վերամշակող–շուկա» կապի ստեղծումն է։
Եթե Հայաստանում վերամշակող ընկերությունը նախապես պայմանավորվում է ֆերմերների հետ, թե իրեն անհրաժեշտ է, օրինակ, որոշակի քանակի լոլիկ, դեղձ, ծիրան, խնձոր, կարտոֆիլ կամ այլ հումք, ֆերմերը կարող է արտադրությունը կազմակերպել ոչ թե միայն «ինչ կստացվի՝ կվաճառենք» սկզբունքով, այլ կոնկրետ շուկայի պահանջին համապատասխան։
Դրա համար, սակայն, անհրաժեշտ են երեք պայման՝ կանխատեսելի գնման պայմաններ, համապատասխան սերմացու և տեխնոլոգիա, ինչպես նաև բերքի պահպանման ու տեղափոխման ենթակառուցվածք։
Ասամի օրինակը ցույց է տալիս, որ խոշոր վերամշակող գործարանը կարող է դառնալ ոչ միայն սննդամթերքի արտադրության վայր, այլև հազարավոր ֆերմերների համար շուկա ձևավորող կենտրոն։
Եվ հենց այստեղ է գյուղատնտեսական վերամշակման իրական տնտեսական ազդեցությունը՝ ֆերմայի դաշտում արտադրված հումքը վերածվում է ոչ միայն մեկ ապրանքի, այլ ամբողջական արժեքային շղթայի։