Գյուղմթերքի վերամշակման արտադրամասերում տեսակավորումը երկար տարիներ հիմնականում մարդու աշխատանքն էր։ Աշխատողները շարժվող ժապավենի վրա ընտրում էին առողջ արտադրանքը, առանձնացնում վնասված կամ անորակ կարտոֆիլն ու սոխը և բաժանում դրանք ըստ չափի ու արտաքին տեսքի։
Այսօր այդ աշխատանքը աստիճանաբար փոխվում է։
Ժամանակակից արտադրական գծերում մարդու աչքին փոխարինելու է գալիս տեսախցիկը, իսկ որոշումը՝ արհեստական բանականությունը։
Նոր սերնդի տեսակավորման համակարգերը կարողանում են վայրկյանների ընթացքում ուսումնասիրել շարժվող ժապավենի վրայով անցնող հազարավոր կարտոֆիլներ կամ սոխեր, հայտնաբերել դրանց թերությունները և ավտոմատ կերպով բաժանել արտադրանքը տարբեր խմբերի։
Ինչպես է աշխատում համակարգը
Արտադրանքի տեսակավորման գծում տեղադրված բարձր ճշգրտության տեսախցիկները նկարահանում են յուրաքանչյուր կարտոֆիլ կամ սոխ մի քանի անկյուններից։
Համակարգը կարող է գնահատել.
- արտադրանքի չափը,
- ձևը,
- գույնը,
- մակերեսային վնասվածքները,
- բծերը,
- մեխանիկական վնասումները,
- որոշ դեպքերում՝ ներքին թերությունները։
Ստացված պատկերները վերլուծվում են հատուկ ծրագրային համակարգերի միջոցով։
Արհեստական բանականությունը համեմատում է տվյալ արտադրանքը հազարավոր նախկինում ուսումնասիրված օրինակների հետ և որոշում՝ այն համապատասխանում է տվյալ որակի պահանջներին, թե ոչ։
Այնուհետև ավտոմատ մեխանիզմը արտադրանքը ուղարկում է համապատասխան ուղղությամբ։
Լավ որակի կարտոֆիլը կարող է գնալ անմիջապես վաճառքի կամ փաթեթավորման, իսկ վնասված կամ այլ չափանիշներին չհամապատասխանող արտադրանքը՝ վերամշակման կամ այլ նպատակների համար։
Ինչու մարդու աչքը միշտ չէ, որ բավարար է
Արտադրամասում աշխատող մարդը կարող է մեկ ժամ շարունակ տեսակավորել արտադրանքը, սակայն հոգնածության հետ նվազում է նաև ուշադրությունը։
Բացի այդ, տարբեր աշխատակիցներ կարող են նույն արտադրանքի որակը տարբեր կերպ գնահատել։
Մեկի համար փոքր բիծը կարող է ընդունելի լինել, մյուսի համար՝ ոչ։
Ավտոմատ համակարգը աշխատում է նույն չափանիշներով ամբողջ օրվա ընթացքում։
Եթե համակարգին տրվել է որոշակի ստանդարտ, այն յուրաքանչյուր արտադրանք գնահատում է նույն սկզբունքով։
Սա հատկապես կարևոր է խոշոր արտադրողների համար, որոնք պետք է իրենց գնորդներին մշտապես մատակարարեն նույն որակի արտադրանք։
Արհեստական բանականությունը սովորում է ճանաչել թերությունները
Նոր համակարգերի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք կարող են կատարելագործվել նոր տվյալների միջոցով։
Արհեստական բանականությանը կարելի է ցույց տալ հազարավոր օրինակներ.
- առողջ կարտոֆիլ,
- վնասված կարտոֆիլ,
- հիվանդության հետքեր ունեցող արտադրանք,
- մեխանիկական վնասումներ,
- տարբեր չափերի և ձևերի սոխ։
Այս տվյալների հիման վրա համակարգը սովորում է տարբերակել արտադրանքի արտաքին հատկանիշները։
Որքան շատ տվյալներ են օգտագործվում համակարգի ուսուցման ընթացքում, այնքան ավելի ճշգրիտ կարող է դառնալ դրա աշխատանքը։
Որոշ ժամանակակից տեխնոլոգիաներ օգտագործում են ոչ միայն սովորական տեսախցիկներ, այլ նաև հատուկ սենսորներ և սպեկտրային պատկերահանման համակարգեր։
Դրանք հնարավորություն են տալիս հայտնաբերել այնպիսի խնդիրներ, որոնք մարդու աչքը միշտ չէ, որ կարող է նկատել։
Արագություն և աշխատուժի խնայողություն
Ավտոմատ տեսակավորման հիմնական առավելություններից մեկը արագությունն է։
Մարդկային աշխատուժով աշխատող գծում արտադրանքի քանակը սահմանափակվում է աշխատողների թվով և նրանց աշխատանքի արագությամբ։
Ավտոմատ համակարգը կարող է նույն ժամանակահատվածում ստուգել շատ ավելի մեծ քանակությամբ արտադրանք։
Սա հատկապես կարևոր է բերքահավաքի սեզոնին, երբ վերամշակող ընկերությունները կարճ ժամանակում պետք է ընդունեն և մշակեն մեծ ծավալի հումք։
Մյուս կարևոր գործոնը աշխատուժի պակասն է։
Շատ երկրներում գյուղատնտեսական և վերամշակման ոլորտի ընկերությունները դժվարանում են սեզոնային աշխատողներ գտնել։ Ավտոմատացումը մասամբ կարող է լուծել այդ խնդիրը։
Բայց տեխնոլոգիան դեռ թանկ է
Արհեստական բանականությամբ և բարձր ճշգրտության տեսախցիկներով աշխատող տեսակավորման համակարգերը դեռևս բավական թանկ են։
Դրանց ձեռքբերումը հիմնականում հասանելի է խոշոր վերամշակող ընկերություններին կամ արտադրական կոոպերատիվներին։
Սակայն տեխնոլոգիաների զարգացման հետ մեկտեղ սարքավորումների արժեքը աստիճանաբար նվազում է։
Բացի այդ, փոքր արտադրողները կարող են նման համակարգերից օգտվել համատեղ արտադրական կենտրոնների միջոցով։
Օրինակ՝ մի քանի ֆերմերային տնտեսություններ կարող են իրենց արտադրանքը բերել ընդհանուր տեսակավորման կենտրոն, որտեղ տեղադրված է ժամանակակից սարքավորում։
Այս մոդելը թույլ է տալիս փոքր տնտեսություններին նույնպես օգտվել թանկ տեխնոլոգիաներից՝ առանց դրանք անհատապես ձեռք բերելու։
Ինչ կարող է փոխվել Հայաստանում
Հայաստանում գյուղմթերքի տեսակավորումը դեռևս մեծ մասամբ կատարվում է ձեռքով։
Սակայն արտահանման շուկաներում որակի նկատմամբ պահանջները գնալով խստանում են։
Մեծածախ գնորդները ցանկանում են ստանալ ոչ միայն լավ արտադրանք, այլ նաև միասնական չափի, գույնի և որակի խմբաքանակներ։
Այս պայմաններում ավտոմատ տեսակավորման տեխնոլոգիաները կարող են կարևոր դեր ունենալ հատկապես խոշոր կարտոֆիլագործական, սոխի արտադրության և վերամշակման ձեռնարկությունների համար։
Նման համակարգերը կարող են օգտագործվել նաև այլ գյուղմթերքի դեպքում.
- խնձոր,
- ծիրան,
- դեղձ,
- լոլիկ,
- խաղող,
- այլ մրգեր և բանջարեղեն։
Սակայն փոքր տնտեսությունների համար տեխնոլոգիայի անհատական ձեռքբերումը միշտ չէ, որ տնտեսապես արդարացված կլինի։
Այստեղ կարող է կարևոր դեր ունենալ գյուղատնտեսական կոոպերացիան կամ համատեղ տեսակավորման և փաթեթավորման կենտրոնների ստեղծումը։
Ապագայի արտադրամասում մարդու դերը չի վերանում
Ավտոմատացումը չի նշանակում, որ արտադրամասում մարդիկ այլևս պետք չեն։
Պարզապես փոխվում է աշխատանքի բնույթը։
Մարդու ձեռքով հազարավոր կարտոֆիլներ տեսակավորելու փոխարեն անհրաժեշտ են լինելու մասնագետներ, որոնք կարող են.
- կառավարել սարքավորումները,
- վերահսկել համակարգի աշխատանքը,
- կարգավորել որակի չափանիշները,
- սպասարկել տեխնոլոգիան,
- վերլուծել արտադրական տվյալները։
Այսպիսով, գյուղմթերքի վերամշակման ապագան աստիճանաբար տեղափոխվում է մարդու ֆիզիկական աշխատանքի և տեխնոլոգիայի համատեղ աշխատանքի մոդելի։
Տեսախցիկը տեսնում է, արհեստական բանականությունը որոշում է, իսկ մարդը վերահսկում է ամբողջ գործընթացը։
Եվ հնարավոր է՝ շատ մոտ ապագայում կարտոֆիլի կամ սոխի տեսակավորման գծում ամենաուշադիր «աշխատակիցը» ոչ թե մարդը, այլ տեսախցիկ լինի։