Հնդկաստանի ագրոտեխնոլոգիական ոլորտում ներդրողների ուշադրությունը աստիճանաբար տեղափոխվում է ոչ միայն գյուղատնտեսական արտադրության ավելացման, այլև ֆերմերի արտադրանքից ավելի մեծ արժեք ստանալու վրա։ Այս մոտեցումը կարևոր դաս կարող է լինել նաև Հայաստանի համար։
Հնդկաստանի ագրոտեխնոլոգիական ոլորտի վերջին քննարկումներից մեկում մասնագետները նշել են, որ ոլորտի հաջորդ զարգացման փուլը պետք է կենտրոնանա արժեքի ստեղծման և ֆերմերի եկամտի բարձրացման վրա, այլ ոչ միայն արտադրության ծավալների աճի։ 

Այս մոտեցման հիմքում պարզ գաղափար է․ ֆերմերը կարող է ավելի շատ վաստակել ոչ միայն ավելի շատ բերք ստանալու, այլև նույն գյուղմթերքը ավելի բարձր արժեք ունեցող արտադրանքի վերածելու միջոցով։
Միրգը՝ ոչ միայն թարմ վիճակում
Օրինակ՝ ծիրանը կարելի է վաճառել որպես թարմ միրգ, սակայն այն կարող է դառնալ նաև չիր, հյութ, խյուս, մուրաբա կամ այլ վերամշակված արտադրանք։

Նույնը վերաբերում է լոլիկին, պտղին, բանջարեղենին, կաթին և գյուղատնտեսական բազմաթիվ այլ ապրանքներին։
Այս դեպքում արտադրանքի վերջնական արժեքի մեջ ավելի մեծ մասնաբաժին է ստանում ոչ թե միայն հումքը, այլ նաև վերամշակումը, փաթեթավորումը, պահպանումը, տեղափոխումը և շուկայավարումը։
Ֆերմերը կարող է ավելի մեծ դեր ունենալ արժեքային շղթայում
Հնդկաստանում այս գործընթացում կարևոր դեր են ստանձնում ֆերմերների կազմակերպությունները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս բազմաթիվ փոքր տնտեսությունների համատեղել արտադրանքը, կազմակերպել վերամշակում և ավելի մեծ ծավալով դուրս գալ շուկա։
Ֆերմերների նման կազմակերպված միավորումները կարող են նաև համատեղ ձեռք բերել տեխնիկա, պահեստային ենթակառուցվածքներ և վերամշակման սարքավորումներ՝ նվազեցնելով առանձին ֆերմերի ֆինանսական բեռը։

Հնդկաստանի փորձը ցույց է տալիս, որ երբ ֆերմերները միավորվում են, նրանց բանակցային դիրքը կարող է ուժեղանալ նաև վերամշակողների և արտահանողների հետ աշխատելիս։ 

Ինչու է սա կարևոր Հայաստանի համար
Հայաստանում բազմաթիվ գյուղացիական տնտեսություններ արտադրում են փոքր ծավալներով և հաճախ կանգնում են նույն խնդրի առաջ՝ ինչ անել բերքի հետ, երբ շուկայում գինը ցածր է։
Վերամշակումը կարող է այդ խնդրի լուծման տարբերակներից մեկը լինել։
Օրինակ՝ եթե թարմ ծիրանի կամ դեղձի շուկայական գինը նվազում է, արտադրողը կարող է այն ուղղել չրի, պահածոյի կամ խյուսի արտադրության։ Այդ դեպքում գյուղմթերքը կարող է պահպանվել ավելի երկար և վաճառվել այլ ժամանակահատվածում։
Սակայն դրա համար անհրաժեշտ են փոքր և միջին վերամշակման արտադրամասեր, սառնարաններ, չորանոցներ, փաթեթավորման հնարավորություններ և շուկաների հասանելիություն։

Արտահանումը նույնպես փոխվում է
Հնդկաստանի պաշտոնական տվյալները ցույց են տալիս, որ գյուղատնտեսական արտահանման կառուցվածքում աճում է վերամշակված արտադրանքի նշանակությունը։ 2024-25 ֆինանսական տարում վերամշակված սննդամթերքի մասնաբաժինը գյուղատնտեսական արտահանման զամբյուղում հասել է 20.4 տոկոսի, մինչդեռ 2014-15-ին այն 13.7 տոկոս էր։ 

Այսինքն՝ շուկան աստիճանաբար հետաքրքրվում է ոչ միայն հումքով, այլև այն արտադրանքով, որն արդեն ստացել է ավելացված արժեք։
Հայաստանի համար հնարավոր ուղղություն
Հայաստանի դեպքում այս մոտեցումը կարող է հատկապես հետաքրքիր լինել մրգի և բանջարեղենի, խաղողի, կաթի, մսի, մեղրի և այլ գյուղատնտեսական արտադրանքի համար։
Փոքր ֆերմերը պարտադիր չէ ինքնուրույն կառուցի մեծ գործարան։ Հնարավոր տարբերակ է մի քանի տնտեսությունների միավորումը կամ համագործակցությունը գործող վերամշակող ընկերությունների հետ։
Գյուղատնտեսության զարգացման հաջորդ քայլը կարող է լինել ոչ միայն «ավելի շատ արտադրելը», այլ «նույն արտադրանքից ավելի մեծ արժեք ստեղծելը»։

Եթե հայ ֆերմերը կարողանա իր բերքը վաճառել ոչ միայն որպես հումք, այլ նաև մասնակցել դրա վերամշակման և շուկայահանման գործընթացին, գյուղատնտեսական արտադրանքի վերջնական արժեքից ավելի մեծ բաժին կարող է մնալ հենց արտադրողի մոտ։