Հայաստանի սննդի վերամշակման ոլորտը շարունակում է ընդլայնվել․ 2025 թվականին վերամշակված սննդամթերքի արտադրությունն աճել է 7 տոկոսով, իսկ արտահանումը՝ 28.7 տոկոսով։

Տվյալները ներկայացնում է Enterprise Armenia-ն՝ նշելով, որ սննդի վերամշակումը Հայաստանի տնտեսության կարևոր ուղղություններից է։ Երկրում ձևավորված արտադրական ավանդույթները և գյուղատնտեսական հումքի բազմազանությունը ոլորտի զարգացման համար կարևոր հիմք են ստեղծում։

Հայաստանի վերամշակող արդյունաբերության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի գյուղատնտեսական հումքի վերամշակումը։ Մրգերն ու բանջարեղենը, կաթը, միսը, խաղողը և գյուղատնտեսական այլ արտադրանքը կարող են վերածվել ավելի բարձր ավելացված արժեք ունեցող ապրանքների՝ պահածոների, հյութերի, չրերի, գինու, կաթնամթերքի և այլ պատրաստի արտադրանքի։

ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության տվյալներով՝ 2024 թվականին գյուղատնտեսական մթերքների վերամշակման արդյունաբերության տեսակարար կշիռը Հայաստանի ամբողջ արդյունաբերության համախառն արտադրանքում կազմել է 37.4 տոկոս, իսկ մշակող արդյունաբերության մեջ՝ 52 տոկոս։

Ինչ է սա նշանակում ֆերմերի համար

Վերամշակման զարգացումը կարևոր է նաև գյուղատնտեսական արտադրողի համար։ Երբ գյուղացին իր բերքը կարողանում է վաճառել ոչ միայն թարմ վիճակում, այլև այն մատակարարել վերամշակող ընկերությանը, ստեղծվում է արտադրանքի իրացման լրացուցիչ հնարավորություն։

Օրինակ՝ ծիրանը կարող է վերածվել ոչ միայն թարմ վաճառվող մրգի, այլև չրի, հյութի, խյուսի կամ պահածոյի։ Խաղողը կարող է դառնալ գինի կամ այլ վերամշակված արտադրանք, իսկ կաթը՝ պանիր, մածուն և այլ կաթնամթերք։

Այս դեպքում գյուղատնտեսական արտադրանքի արժեքը ձևավորվում է ոչ միայն դաշտում կամ այգում, այլև վերամշակման, փաթեթավորման և շուկայահանման փուլերում։

Արտահանումը՝ ոլորտի կարևոր շարժիչ

Վերամշակված սննդամթերքի արտահանման 28.7 տոկոս աճը ցույց է տալիս, որ հայկական արտադրանքի համար արտաքին շուկաներում նույնպես հնարավորություններ կան։

Սա հատկապես կարևոր է այն պայմաններում, երբ գյուղատնտեսական արտադրության ծավալների աճը միշտ չէ, որ բավարար է ֆերմերի եկամուտը բարձրացնելու համար։ Ավելի բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի ստեղծումը կարող է հնարավորություն տալ նույն գյուղատնտեսական հումքից ավելի մեծ տնտեսական արդյունք ստանալ։

Միաժամանակ արտահանման շուկաները պահանջում են կայուն որակ, սննդամթերքի անվտանգության կանոնների պահպանում, պատշաճ փաթեթավորում, հետագծելիություն և համապատասխան սերտիֆիկացում։ Հայաստանի օրենսդրությամբ սննդամթերքի անվտանգության վերահսկողությունն ընդգրկում է նաև արտադրության, վերամշակման, պահպանման, փոխադրման և իրացման փուլերը։

Հումքից՝ պատրաստի արտադրանք

Գյուղատնտեսության և վերամշակող արդյունաբերության կապի խորացումը կարող է Հայաստանի համար ունենալ նաև ավելի լայն տնտեսական նշանակություն։ Եթե ֆերմերը, վերամշակողը և արտահանողը գործում են մեկ շղթայի մեջ, հնարավոր է ստեղծել ավելի կայուն արտադրական համակարգ՝ սկսած հումքի արտադրությունից մինչև վերջնական սպառող։

Հայաստանի գյուղատնտեսության համար առաջիկա կարևոր հարցերից մեկը ոչ միայն ավելի շատ արտադրելն է, այլ նաև ավելի մեծ արժեք ստեղծելը։ Իսկ վերամշակումը հենց այդ ճանապարհներից մեկն է։