Գյուղատնտեսական թափոնները կարող են դառնալ ոչ թե խնդիր, այլ էներգիայի և լրացուցիչ եկամտի աղբյուր։ Հնդկաստանը նոր պետական ծրագրով փորձում է անասնագոմերի գոմաղբը, բուսական մնացորդներն ու օրգանական թափոնները վերածել կենսագազի և օրգանական պարարտանյութի։

Գյուղատնտեսության ամենամեծ խնդիրներից մեկը ոչ միայն արտադրությունն է, այլև դրա ընթացքում առաջացող թափոնների կառավարումը։ Անասնապահական տնտեսություններում կուտակվող գոմաղբը, դաշտերում մնացող բուսական զանգվածը, սննդի արտադրության օրգանական մնացորդները կարող են լուրջ բնապահպանական խնդիրներ ստեղծել, եթե ճիշտ չեն կառավարվում։

Սակայն աշխարհի տարբեր երկրներ փորձում են նույն թափոնները վերածել օգտակար ռեսուրսի։

Հնդկաստանը վերջին օրերին հաստատել է GOBARdhan ազգային ծրագիրը, որի նպատակն է գյուղատնտեսական և այլ օրգանական թափոններից արտադրել սեղմված կենսագազ՝ CBG։ Ծրագրի ընդհանուր ֆինանսավորումը կազմում է 23 731 կրոր հնդկական ռուփի, իսկ այն նախատեսված է 2026-27-ից մինչև 2035-36 ֆինանսական տարիների համար։

Գոմաղբը՝ վառելիքի հումք

Ծրագրի հիմքում համեմատաբար պարզ գաղափար է․ անասնապահական տնտեսություններից ստացվող գոմաղբը, գյուղատնտեսական մնացորդները և այլ օրգանական նյութերը հատուկ կայանքներում ենթարկվում են անթթվածին միջավայրում քայքայման։

Այդ գործընթացի արդյունքում առաջանում է կենսագազ, որի հիմնական բաղադրիչը մեթանն է։ Մշակելու և մաքրելու արդյունքում այն կարող է օգտագործվել որպես վառելիք։

Հնդկաստանը ցանկանում է այս եղանակով ոչ միայն նվազեցնել օրգանական թափոնների ծավալը, այլև ստեղծել գյուղական նոր տնտեսական գործունեություն։

Ծրագրի շրջանակում նախատեսվում են կենսագազի արտադրության կայանների համար կապիտալ աջակցություն, վառելիքի գնման երաշխավորված մեխանիզմներ, ֆինանսավորման հասանելիության բարելավում և անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների զարգացում։

Թափոնից՝ նաև պարարտանյութ

Կենսագազի արտադրության ընթացքում ամբողջ օրգանական զանգվածը չի վերանում։ Մնացած նյութը՝ դիջեստատը, կարող է օգտագործվել որպես օրգանական պարարտանյութ՝ համապատասխան մշակման և անվտանգության պահանջների պահպանման դեպքում։

Այսպիսով, մեկ հումքից հնարավոր է ստանալ միանգամից երկու արտադրանք՝ էներգիա և պարարտանյութ։

Սա հատկապես հետաքրքիր է գյուղատնտեսության համար, քանի որ թափոնների կառավարման խնդիրը կապվում է հողի բերրիության և էներգետիկ ծախսերի նվազեցման հետ։

Հնդկաստանը ցանկանում է տասնապատկել արտադրությունը

Հնդկաստանի կառավարության տվյալներով՝ նոր ծրագրի նպատակներից մեկը երկրում սեղմված կենսագազի արտադրությունը մոտ տասնապատկելն է։ Ծրագիրը նաև նախատեսում է մասնավոր ներդրումների ներգրավում և գյուղական համայնքներում կենսաշրջանաձև տնտեսության զարգացում։

Այս մոդելի գաղափարն այն է, որ գյուղատնտեսական տնտեսությունը ոչ միայն արտադրում է սնունդ, այլև կարող է արտադրել էներգիա և պարարտանյութ՝ օգտագործելով սեփական արտադրական մնացորդները։

Իսկ ի՞նչ հնարավորություններ ունի Հայաստանը

Հայաստանի համար այս փորձը հետաքրքիր է հատկապես այն պատճառով, որ մեր երկրում նույնպես կան կենսագազի արտադրության համար անհրաժեշտ հումքի տարբեր աղբյուրներ։

Գոմաղբը, թռչնաղբը, սպանդանոցների օրգանական մնացորդները, բուսական մնացորդները, կաթնամթերքի և գինու արտադրության թափոնները կարող են դիտարկվել որպես կենսագազի արտադրության հումք։ Հայաստանի կենսագազի ներուժի ուսումնասիրության շրջանակում հենց այս տեսակի թափոններն են դիտարկվել որպես դեռևս ամբողջությամբ չօգտագործված ռեսուրս։

Հայաստանում արդեն եղել են նաև գործնական օրինակներ։ Կոտայքի մարզում գործող Լուսակերտի կենսագազի կայանը, օրինակ, օգտագործում է թռչնաբուծական գոմաղբը կենսագազ արտադրելու և էլեկտրաէներգիա ստանալու համար։

Սա նշանակում է, որ Հայաստանում գաղափարը նոր չէ։ Խնդիրը դրա կիրառությունը ավելի լայն մասշտաբով զարգացնելն է։

Կարո՞ղ է գոմաղբը դառնալ գյուղացու լրացուցիչ եկամուտ

Եթե գյուղատնտեսական թափոնների հավաքման, տեղափոխման և վերամշակման արդյունավետ համակարգ ստեղծվի, գոմաղբն ու այլ օրգանական մնացորդները կարող են ունենալ տնտեսական արժեք։

Մեծ տնտեսությունները կարող են օգտագործել դրանք սեփական կենսագազի կայաններում, իսկ փոքր տնտեսությունները՝ միավորվել համայնքային կամ կոոպերատիվ համակարգերի շուրջ։

Այս դեպքում գյուղացին ոչ միայն կլուծի գոմաղբի կուտակման խնդիրը, այլև կարող է ստանալ էներգիա, իսկ որոշ մոդելների դեպքում՝ լրացուցիչ եկամուտ թափոնի վաճառքից։

Հայաստանի համար հատկապես կարևոր է տեղական մոդելը

Հայաստանի գյուղական համայնքների համար պարտադիր չէ կրկնել Հնդկաստանի մեծածավալ մոդելը։

Ավելի իրատեսական կարող է լինել փոքր և միջին կենսագազի կայանների ստեղծումը՝ անասնապահական ֆերմաների, թռչնաբուծական տնտեսությունների կամ մի քանի հարակից տնտեսությունների համար։

Այդպիսի կայանները կարող են ապահովել ֆերմայի էլեկտրաէներգիայի և ջեռուցման մի մասը, իսկ ստացված օրգանական մնացորդը կարող է օգտագործվել գյուղատնտեսության մեջ։

Այս մոտեցումը միաժամանակ լուծում է մի քանի խնդիր՝ թափոնների կառավարում, էներգիայի արտադրություն, պարարտանյութի ստացում և գյուղական տնտեսությունների ծախսերի նվազեցում։

Հնդկաստանի նոր ծրագիրը ցույց է տալիս, որ գյուղատնտեսական թափոնների վերամշակումը այլևս միայն բնապահպանական նախագիծ չէ։ Այն աստիճանաբար վերածվում է գյուղական տնտեսության նոր ուղղության, որտեղ այն, ինչ նախկինում համարվում էր թափոն, կարող է դառնալ էներգիայի և եկամտի աղբյուր։

Աղբյուրներ՝ Հնդկաստանի կառավարության պաշտոնական հաղորդագրություններ, Times of India, Հայաստանի կենսագազի ներուժի վերաբերյալ ուսումնասիրություններ։