Ջերմոցային արտադրությունում վնասատուների և հիվանդությունների դեմ պայքարի հիմնական մարտահրավերներից մեկը արդյունավետությունը պահպանելն է՝ միաժամանակ նվազեցնելով քիմիական նյութերի կիրառումն ու արտադրանքի մեջ դրանց մնացորդները։
Իսպանիայում իրականացված նոր փորձարկումը ցույց է տվել, որ բույսի սեփական պաշտպանական մեխանիզմները խթանող կենսաբանական մոտեցումը կարող է էապես նվազեցնել քիմիական նյութերի մնացորդները վարունգում։
Քիմիական մնացորդները՝ 88%-ով պակաս
Իսպանական Veganic կենսատեխնոլոգիական ընկերությունը կոմերցիոն վարունգի արտադրությունում փորձարկել է բույսերի բնական պաշտպանական արձագանքը խթանող տեխնոլոգիա։
Ընկերության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ փորձարկման արդյունքում վարունգի արտադրանքում հայտնաբերված քիմիական մնացորդները նվազել են 88 տոկոսով։
Մոտեցման հիմնական գաղափարն այն է, որ բույսին պաշտպանելու համար միայն արտաքին միջոցների կիրառման փոխարեն փորձ է արվում ակտիվացնել բույսի սեփական պաշտպանական համակարգերը։
Այսպիսի մեթոդները սովորաբար դասվում են բույսերի կենսաբանական կամ կենսախթանիչ պաշտպանության մոտեցումների շարքին։
Ինչպե՞ս է աշխատում մոտեցումը
Բույսերը բնականաբար ունեն պաշտպանական մեխանիզմներ, որոնք ակտիվանում են տարբեր սթրեսների՝ հիվանդությունների, վնասատուների կամ շրջակա միջավայրի անբարենպաստ պայմանների դեպքում։
Նոր մոտեցման նպատակն է այդ արձագանքը խթանել այնպես, որ բույսն ավելի արդյունավետ դիմադրի որոշ վնասակար գործոնների։
Սա կարևոր տարբերություն ունի սովորական քիմիական պայքարի համեմատ։ Այստեղ նպատակը միայն վնասատուին կամ հիվանդության հարուցիչին ոչնչացնելը չէ, այլ նաև բույսի դիմադրողականության բարձրացումը։
Փորձարկման հեղինակները նշում են, որ տեխնոլոգիան կարող է համակցվել նաև կենսաբանական պայքարի այլ մեթոդների հետ։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր ջերմոցային տնտեսությունների համար
Ջերմոցային տնտեսություններում արտադրական պայմանները հաճախ նպաստում են վնասատուների և հիվանդությունների արագ տարածմանը։
Միևնույն տարածքում մեծ քանակությամբ բույսերի աճեցումը, բարձր խոնավությունը և ջերմաստիճանը կարող են ստեղծել հիվանդությունների զարգացման համար բարենպաստ պայմաններ։
Դրա պատճառով արտադրողը կանգնում է բարդ խնդրի առաջ․ անհրաժեշտ է պաշտպանել բերքը, բայց միաժամանակ պահպանել արտադրանքի որակը և նվազեցնել քիմիական նյութերի կիրառման անհրաժեշտությունը։
Եթե կենսաբանական մեթոդները կարողանան կայուն կերպով նվազեցնել քիմիական միջամտությունների անհրաժեշտությունը, դրանք կարող են հետաքրքիր դառնալ հատկապես արտահանման շուկաների համար աշխատող ջերմոցների համար։
Իսկ ի՞նչ կարող է սա նշանակել Հայաստանի համար
Հայաստանում ջերմոցային տնտեսությունները վերջին տարիներին զարգանում են, իսկ արտադրանքի մի մասը նախատեսված է նաև արտահանման համար։
Այդ պայմաններում արտադրանքի անվտանգության և թունաքիմիկատների մնացորդների նկատմամբ պահանջները դառնում են ավելի կարևոր։
Եվրոպական ու այլ զարգացած շուկաներում գնորդները ոչ միայն գնահատում են արտադրանքի արտաքին տեսքն ու գինը, այլև ուշադրություն են դարձնում սննդամթերքի անվտանգության չափանիշներին և թույլատրելի մնացորդների սահմաններին։
Հետևաբար Հայաստանի ջերմոցների համար նույնպես կարող է հետաքրքիր լինել այնպիսի տեխնոլոգիաների կիրառումը, որոնք թույլ են տալիս նվազեցնել քիմիական նյութերի օգտագործումը՝ առանց բերքատվության էական կորստի։
Սակայն 88 տոկոս ցուցանիշը պետք չէ ավտոմատ կերպով տարածել Հայաստանի բոլոր ջերմոցների վրա։ Այն ստացվել է կոնկրետ արտադրական պայմաններում իրականացված փորձարկման արդյունքում և պահանջում է անկախ, բազմակրկնվող փորձարկումներ՝ տարբեր սորտերի, կլիմայական պայմանների և արտադրական տեխնոլոգիաների դեպքում։
«Քիմիականից հրաժարվել» չի նշանակում հրաժարվել բույսերի պաշտպանությունից
Կենսաբանական մոտեցումների տարածումը չի նշանակում, որ ջերմոցային տնտեսությունները կարող են ամբողջությամբ հրաժարվել բույսերի պաշտպանության միջոցներից։
Գործնականում արդյունավետ համակարգը կարող է ներառել մի քանի մեթոդների համադրություն՝
- կանխարգելիչ միջոցառումներ,
- ջերմոցի հիգիենա,
- կենսաբանական պայքար,
- վնասատուների մշտադիտարկում,
- բույսերի դիմադրողականության բարձրացում,
- անհրաժեշտության դեպքում՝ թույլատրելի քիմիական միջոցների նպատակային կիրառում։
Այս մոտեցումը հայտնի է որպես ինտեգրված բույսերի պաշտպանության համակարգ։
Հաջորդ քայլը՝ ստուգել ոչ միայն մնացորդը, այլև բերքատվությունը
Վարունգի դեպքում 88 տոկոսով քիմիական մնացորդների նվազումը հետաքրքիր ցուցանիշ է, սակայն ֆերմերի համար կա ևս մեկ կարևոր հարց՝ ինչ եղավ բերքատվության, արտադրության ինքնարժեքի և հիվանդությունների տարածման հետ։
Եթե տեխնոլոգիան նվազեցնում է մնացորդները, բայց զգալիորեն բարձրացնում է արտադրության ծախսերը կամ նվազեցնում բերքատվությունը, դրա տնտեսական արդյունավետությունը կարող է սահմանափակվել։
Հետևաբար նման տեխնոլոգիաների իրական արժեքը պետք է գնահատել միաժամանակ մի քանի ցուցանիշով՝ արտադրանքի անվտանգություն, բերքատվություն, ինքնարժեք, հիվանդությունների վերահսկում և վերջնական վաճառքի գին։