Ջերմոցում վարագույրը միայն արևից պաշտպանվելու միջոց չէ։ Նոր հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ շարժական էկրանների ճիշտ կառավարումը կարող է միաժամանակ ազդել լույսի, ջերմաստիճանի և խոնավության վրա և բարձրացնել բերքի ներուժը։
Wageningen University & Research-ի (WUR) հետազոտության համաձայն՝ շարժական էկրաններով ջերմոցներում սեզոնի ընթացքում PAR՝ բույսերի համար ֆոտոսինթեզի ակտիվ ճառագայթման մակարդակը, կարող է լինել մինչև 30%-ով ավելի բարձր, քան ավանդական սպիտակեցման (whitewash) կիրառման դեպքում։ Հետազոտության մոդելավորման արդյունքները ցույց են տվել մինչև 25% ավելի բարձր բերքի ներուժ։
Ինչո՞ւ է սովորական սպիտակեցումը խնդիր ստեղծում
Շատ ջերմոցներում արևի ուժեղ ճառագայթումը նվազեցնելու համար կիրառվում է տանիքի սպիտակեցում։ Այն նվազեցնում է ջերմային ծանրաբեռնվածությունը, սակայն ունի մեկ կարևոր թերություն․ այն մշտապես նվազեցնում է լույսի ներթափանցումը։
Այսինքն՝ առավոտյան և երեկոյան, երբ արևի ճառագայթումը կարող է օգտակար լինել բույսին և գերտաքացման վտանգը փոքր է, սպիտակեցված տանիքը շարունակում է արգելափակել լույսի մի մասը։
Շարժական վարագույրի դեպքում իրավիճակը փոխվում է․ այն կարելի է փակել ամենաուժեղ արևի ժամանակ և բացել այն ժամերին, երբ բույսին անհրաժեշտ է առավելագույն բնական լույս։ WUR-ի ուսումնասիրությունը հենց այս ճկունությունն է համարում համակարգի կարևոր առավելություններից մեկը։
Ջերմությունը նույնպես կարելի է պահպանել
Վարագույրի մյուս կարևոր գործառույթը ջերմության պահպանումն է։
Հետազոտության տվյալներով՝ գիշերը փակ շարժական էկրանը կարող է ջերմությունը պահել ջերմոցի ներսում։ Ուսումնասիրության պայմաններում գիշերային ջերմաստիճանը որոշ դեպքերում եղել է մինչև 4°C-ով բարձր, քան սպիտակեցված ջերմոցում։ Ավելի բարձր գիշերային ջերմաստիճանը կարող է նաև նվազեցնել հարաբերական խոնավությունը և սնկային հիվանդությունների զարգացման ռիսկը։
Սա հատկապես կարևոր է այն տնտեսությունների համար, որոնք ցանկանում են երկարացնել արտադրական սեզոնը և ավելի շուտ սկսել մշակությունը։
Իսկ էներգիայի խնայողությո՞ւնը
Շարժական էկրանների ազդեցությունը միայն բերքատվությամբ չի սահմանափակվում։
WUR-ի մեկ այլ հետազոտության համաձայն՝ լոլիկի ջերմոցում մեկ էկրանը սովորաբար կարող է ապահովել մոտ 25–30% էներգիայի խնայողություն՝ առանց էկրանի տարբերակի համեմատ։ Օպտիմալ հատկություններով էկրանի դեպքում գնահատված խնայողությունը կարող է հասնել մոտ 40%-ի։
Սակայն այստեղ կարևոր է տարբերակել բերքի ներուժի աճը և իրական բերքատվության աճը։ 25%-ը տվյալ ուսումնասիրության մոդելավորման արդյունք է, և այն չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր ջերմոցում վարագույր տեղադրելուց հետո բերքը անպայման 25%-ով կավելանա։
Արդյունքը կախված է ջերմոցի կառուցվածքից, մշակաբույսից, կլիմայից, վարագույրի տեսակից և կառավարման ալգորիթմներից։
Նոր համակարգերը փորձում են վարագույրը դարձնել ավելի արդյունավետ
Նոր սերնդի համակարգերից մեկը՝ ValkPoly+, նախատեսված է հատկապես պոլիկարբոնատային և պոլիէթիլենային ջերմոցների համար։ Արտադրողը նշում է, որ համակարգում օգտագործվում է գլանաձև ձևավորված պրոֆիլ և ավելի փոքր շարժիչային լիսեռ, ինչը թույլ է տալիս մի քանի հատված կառավարել մեկ շարժիչով։
Այսպիսի համակարգերի նպատակն այն է, որ վարագույրը ոչ թե պարզապես «բացվի կամ փակվի», այլ դառնա ջերմոցի կլիմայի կառավարման համակարգի մաս։
Ի՞նչ կարող է սա նշանակել Հայաստանի ջերմոցների համար
Հայաստանի ջերմոցային տնտեսությունների համար նման տեխնոլոգիայի հետաքրքրությունը երեք ուղղություն ունի՝
1. Էներգիայի ծախսեր։
Գիշերը ջերմությունը պահելը կարող է նվազեցնել ջեռուցման պահանջարկը։
2. Բնական լույս։
Վարագույրը կարելի է փակել ուժեղ արևի ժամանակ և բացել առավոտյան ու երեկոյան՝ չկորցնելով անհրաժեշտ բնական լույսը։
3. Սեզոնի երկարացում։
Ջերմության ավելի արդյունավետ պահպանումը կարող է հնարավորություն տալ ավելի վաղ սկսել կամ ավելի երկար շարունակել արտադրությունը։
Հայաստանի պայմաններում սա հատկապես հետաքրքիր է այն տնտեսությունների համար, որոնք աշխատում են աշուն-ձմեռ-գարուն սեզոններին, երբ ջեռուցման ծախսը դառնում է արտադրության ինքնարժեքի կարևոր բաղադրիչ։
Այսպիսով, ջերմոցի վարագույրը պարզապես ստվերային ծածկ չէ․ ճիշտ կառավարման դեպքում այն կարող է դառնալ ջերմության, լույսի և խոնավության կառավարման գործիք։ Իսկ դրա տնտեսական արդյունավետությունը պետք է գնահատել կոնկրետ ջերմոցի պայմաններով՝ հաշվի առնելով ներդրման արժեքը, էներգիայի գինը, մշակաբույսը և սպասվող լրացուցիչ բերքը։
Աղբյուրներ՝ Wageningen University & Research, Hortidaily, FreshPlaza։