Հայաստանի ջերմոցային տնտեսությունների և ինտենսիվ այգեգործության զարգացումն արդեն հայտնվել է միջազգային մասնագիտացված մամուլի ուշադրության կենտրոնում։ FreshPlaza-ն սեպտեմբերին այցելել է Հայաստանի մի շարք ջերմոցներ և ինտենսիվ այգիներ՝ ուսումնասիրելով արտադրության, արտահանման և նոր շուկաների որոնման հնարավորությունները։
Հրապարակման հեղինակների գնահատմամբ՝ Հայաստանում վերջին տարիներին ստեղծվող մի շարք ջերմոցային նախագծեր տեխնոլոգիապես ժամանակակից են, իսկ դրանցից շատերը գործում են տասը տարուց պակաս ժամանակ։ Տնտեսությունները հաճախ օգտագործում են արևմտաեվրոպական տեխնոլոգիաներ և խորհրդատվություն։
Հայաստանի ուժեղ կողմը՝ արևը և կլիման
FreshPlaza-ն առանձնացնում է Հայաստանի բնական պայմանները՝ տարեկան մինչև 2700 արևային ժամ, բարձրադիր տարածքները՝ մոտ 1000–2000 մետր, և ցերեկային ու գիշերային ջերմաստիճանների զգալի տարբերությունը։
Ըստ հրապարակման՝ այս պայմանները կարող են նպաստել ջերմոցային արտադրությանը և որոշ դեպքերում նվազեցնել լրացուցիչ լուսավորության անհրաժեշտությունը։
Միաժամանակ, հեղինակները նշում են, որ առաջիկա խնդիրը միայն արտադրության ավելացումը չէ։ Ջերմոցների և ինտենսիվ այգիների արտադրանքը պետք է կարողանա արդյունավետ հասնել ավելի լայն արտաքին շուկաների։
Արտահանումը դեռ չափազանց կախված է մեկ շուկայից
FreshPlaza-ի տվյալներով՝ 2025 թվականին Հայաստանը արտահանել է մոտ 74.6 մլն եվրոյի բանջարեղեն և 58.5 մլն եվրոյի միրգ ու ընկույզ։
Բանջարեղենի արտահանման առաջատարը պղպեղն է՝ 34.3 մլն եվրո, որին հաջորդում են լոլիկը, ելակը և այլ ապրանքներ։ Սակայն ընդհանուր արտահանման արժեքի շուրջ 95%-ը բաժին է ընկել Ռուսաստանին, մինչդեռ ԵՄ-ի բաժինը կազմել է ընդամենը մոտ 0.84%։
Այս կառուցվածքը Հայաստանի արտադրողների համար շուկաների դիվերսիֆիկացումը դարձնում է ոչ թե երկարաժամկետ ցանկություն, այլ գործնական անհրաժեշտություն։
ԵՄ շուկան բացվում է, բայց միայն մաքսատուրքի վերացումով հարցը չի լուծվում
Եվրոպական խորհրդարանի օրենսդրական ընթացակարգի տվյալներով՝ սեպտեմբերի 24-ին Խորհուրդը նույնպես ընդունել է Հայաստանի համար նախատեսված ժամանակավոր առևտրային ազատականացման միջոցառումների ակտը։ Դրանք նախատեսված են երկու տարվա համար և ներառում են հայկական ապրանքների, այդ թվում՝ որոշ գյուղատնտեսական ապրանքների, ԵՄ շուկա մուտքի պայմանների բարելավում։
Սակայն FreshPlaza-ն ընդգծում է մեկ այլ խնդիր․ Ռուսաստանի շուկային սպասարկելը շատ դեպքերում ավելի պարզ էր, մինչդեռ ԵՄ-ի ուղղությունը պահանջում է սառը շղթա, համապատասխան լոգիստիկա, սննդամթերքի անվտանգության չափանիշների պահպանում, մնացորդային նյութերի սահմանաչափերի վերահսկում և սերտիֆիկացում։
Այսինքն՝ նոր շուկա մտնելու համար միայն մաքսատուրքի նվազումը բավարար չէ։
Ջերմոցային ոլորտի հաջորդ խնդիրը՝ արտադրությունից դեպի շուկա
FreshPlaza-ն նշում է, որ Հայաստանի ջերմոցային և ինտենսիվ այգեգործական արտադրությունը դեռ աճելու ներուժ ունի․ մի շարք նոր նախագծեր դեռ պետք է ավարտվեն, իսկ երիտասարդ այգիներից մի մասը առաջիկա տարիներին կմտնի լիարժեք բերքատվության փուլ։
Սա նշանակում է, որ Հայաստանի համար հաջորդ մեծ խնդիրը կարող է դառնալ ոչ թե «ինչքան արտադրել», այլ՝ «որտեղ և ինչպես վաճառել»։
FreshPlaza-ն առաջիկա հրապարակումներում նախատեսում է ներկայացնել մոտ տասը հայկական արտադրողների և արտահանողների փորձը, այդ թվում՝ նրանցից մի քանիսին, որոնք պատրաստվում են մասնակցել Fruit Attraction միջազգային ցուցահանդեսին։