Հայաստանի կառավարությունը ջերմատնային արտադրանքի արտահանման աջակցության համար լրացուցիչ 2.065 մլրդ դրամ է նախատեսել։ Գումարը վերաբերում է 2026 թվականի երրորդ եռամսյակի՝ մասնավորապես օգոստոսյան արտահանման դիմաց պետության ստանձնած աջակցության պարտավորություններին։
Այս որոշումը ցույց է տալիս, որ ջերմոցային տնտեսությունների համար արտահանումն արդեն դարձել է ոչ միայն արտադրության իրացման, այլև պետական աջակցության առանձին ուղղություն։
Օգոստոսին՝ ավելի քան 5,2 հազար տոննա ջերմոցային արտադրանք
Էկոնոմիկայի նախարարության ներկայացրած տվյալներով՝ միայն 2026 թվականի օգոստոսին Հայաստանից արտահանվել է մոտավորապես՝
2,481 տոննա լոլիկ,
460 տոննա չերրի լոլիկ,
1,580 տոննա պղպեղ,
624 տոննա Պալերմո տեսակի պղպեղ,
124 տոննա ելակ,
ավելի քան 3.17 մլն հատ ծաղիկ։
Միայն նշված բանջարեղենի և ելակի ծավալը կազմում է շուրջ 5,269 տոննա։
Այս թվերը կարևոր են նաև մեկ այլ պատճառով․ պետական փոխհատուցման չափերը կապված են ոչ թե ջերմոցի մակերեսի, այլ փաստացի արտահանված արտադրանքի քանակի հետ։
Որքա՞ն է պետությունը փոխհատուցում մեկ կիլոգրամի համար
Գործող աջակցության ծրագրով սեպտեմբերի 1-ից մինչև հոկտեմբերի 1-ն արտահանված արտադրանքի համար սահմանված են հետևյալ փոխհատուցումները.
ելակ՝ 770 դրամ/կգ,
լոլիկ՝ 275 դրամ/կգ,
չերրի լոլիկ՝ 400 դրամ/կգ,
սովորական պղպեղ՝ 400 դրամ/կգ,
Պալերմո պղպեղ՝ 500 դրամ/կգ,
սմբուկ՝ 200 դրամ/կգ,
ծաղիկ՝ 50 դրամ/հատ։
Ծրագրի նպատակն է հայկական ջերմոցային արտադրանքի մրցունակության բարձրացումը արտաքին շուկաներում։ Փոխհատուցումը հասանելի է ՀՀ ռեզիդենտ իրավաբանական անձանց, անհատ ձեռնարկատերերին և ֆիզիկական անձանց, որոնք համապատասխանում են ծրագրի պայմաններին։
2.065 մլրդ դրամը որտեղի՞ց է առաջացել
Օգոստոսյան արտահանման նշված ծավալների և ծրագրով սահմանված փոխհատուցման դրույքաչափերի պարզ հաշվարկը ցույց է տալիս մոտ 2.02 մլրդ դրամ։
Այսինքն՝ հրապարակված օգոստոսյան ծավալների վրա գործող դրույքաչափերը կիրառելիս ստացվող գումարը շատ մոտ է կառավարության կողմից նախատեսված 2.065 մլրդ դրամին։
Սակայն սա պետք չէ նույնացնել կոնկրետ ընկերություններին արդեն վճարված գումարի հետ։ 2.065 մլրդ դրամը կառավարության կողմից նախատեսված ֆինանսավորումն է՝ աջակցության պարտավորությունները կատարելու համար, իսկ վերջնական փոխհատուցումները հաշվարկվում են ներկայացված փաստաթղթերի և ծրագրի պայմանների համաձայն։
Ինչու է սա կարևոր ջերմոցային տնտեսությունների համար
Ջերմոցային արտադրանքի դեպքում արտաքին շուկա դուրս գալու արժեքը միայն արտադրանքի ինքնարժեքը չէ։ Արտադրողը վճարում է նաև փաթեթավորման, տեսակավորման, սառեցման կամ սառը շղթայի, լոգիստիկայի, մաքսային ձևակերպումների և այլ ծախսերի համար։
Այս պայմաններում մեկ կիլոգրամի հաշվով պետական փոխհատուցումը կարող է ազդել արտահանման տնտեսագիտության վրա՝ հատկապես այն շուկաներում, որտեղ հայկական արտադրանքը մրցում է ավելի մեծ արտադրողների հետ։
Միաժամանակ, ծրագիրը ցույց է տալիս, որ պետության մոտեցումը աստիճանաբար տեղափոխվում է արտադրության ընդլայնումից դեպի արտադրանքի իրացման և արտահանման խթանում։ Էկոնոմիկայի նախարարությունը հենց շուկաների դիվերսիֆիկացումն ու հայկական արտադրանքի մրցունակության բարձրացումն է նշում ծրագրի նպատակների շարքում։
Բայց կա նաև ավելի մեծ հարց՝ ի՞նչ շուկաներում է վաճառվում արտադրանքը
Ջերմոցային արտադրանքի արտահանման աճը տեղի է ունենում Հայաստանի գյուղմթերքի արտաքին շուկաների փոփոխության պայմաններում։
Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանի ներկայացրած տվյալներով՝ 2026 թվականի հունվար-օգոստոսին Հայաստանից միրգ-բանջարեղենի արտահանման արժեքը կազմել է 943 մլն դոլար, նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի մոտ 990 մլն դոլարի փոխարեն՝ շուրջ 5 տոկոսով պակաս։ Միաժամանակ, որոշ ուղղություններով աճ է արձանագրվել․ դեպի ԵՄ երկրներ արտահանումը աճել է 70 տոկոսով, դեպի Հնդկաստան՝ 2.1 անգամ, իսկ դեպի ԱՄԷ՝ 40 տոկոսով։
Սա նշանակում է, որ ջերմոցային տնտեսությունների համար առաջիկա խնդիրը միայն ավելի շատ արտադրելը չէ։ Կարևոր է նաև որտեղ վաճառել, ինչ գնով վաճառել և որքան ծախսով հասցնել արտադրանքը շուկա։
Ջերմոցային ոլորտի համար նոր փուլ
2.065 մլրդ դրամի նոր հատկացումը փաստացի ցույց է տալիս, որ ջերմոցային արտադրանքի արտահանումը Հայաստանում արդեն այնպիսի ծավալների է հասել, որ դրա խթանումը պահանջում է առանձին և զգալի պետական ֆինանսավորում։
Օգոստոսի ավելի քան 5.2 հազար տոննա արտահանված արտադրանքը, միլիոնավոր ծաղիկների հետ միասին, ցույց է տալիս նաև, որ ջերմոցային տնտեսությունների համար արտաքին շուկաները դարձել են արտադրության զարգացման առանցքային ուղղություններից մեկը։
Հաջորդ հարցը, սակայն, արդեն քանակը չէ, այլ այդ արտահանման որքան մասն է վերածվում արտադրողի համար շահույթի և որքան ժամանակ կարող է պահպանվել պետական փոխհատուցման անհրաժեշտությունը։