Հայաստանի ջերմոցային տնտեսությունները վերջին ամիսներին շարունակում են մեծացնել արտադրանքի արտահանման ծավալները։ Կառավարության հրապարակած օպերատիվ տվյալների համաձայն՝ 2026 թվականի հունիս-օգոստոս ամիսներին Հայաստանից արտահանվել է շուրջ 4,506 տոննա պղպեղ և 4,041 տոննա լոլիկ։
Այս երկու ապրանքատեսակների համակցված արտահանման ծավալը կազմել է մոտ 8,547 տոննա։
Սա ցույց է տալիս, որ ջերմոցային տնտեսությունները Հայաստանում աստիճանաբար դառնում են ոչ միայն ներքին շուկայի, այլև արտահանման կարևոր արտադրական ուղղություն։
Օգոստոսին արտահանումը կտրուկ աճել է
Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ հունիս-օգոստոս ամիսների ընդհանուր ծավալում հատկապես առանձնանում է օգոստոսը։
Միայն օգոստոսին Հայաստանից արտահանվել է շուրջ՝
- 2,737 տոննա պղպեղ,
- 2,888 տոննա լոլիկ,
- 146 տոննա ելակ,
- 0.3 տոննա սմբուկ,
- մոտ 3.5 մլն հատ ծաղիկ,
- 36 տոննա ծաղիկ։
Այսպիսով, միայն օգոստոսին արտահանված պղպեղի և լոլիկի ընդհանուր ծավալը կազմել է մոտ 5,625 տոննա։
Համեմատության համար՝ հունիս-օգոստոս ամիսների ընթացքում արտահանված 4,506 տոննա պղպեղի շուրջ 61%-ը, իսկ 4,041 տոննա լոլիկի շուրջ 71%-ը բաժին է ընկել միայն օգոստոսին։
Սա ցույց է տալիս, որ արտահանման սեզոնային ակտիվությունը հատկապես բարձրացել է ամռան վերջին։
Ջերմոցային արտադրանքի արտահանման աշխարհագրությունն ընդլայնվում է
Կառավարության տվյալների համաձայն՝ հունիս-օգոստոսին Հայաստանից բանջարեղեն է արտահանվել 16 երկիր, իսկ ծաղիկ՝ 28 երկիր։
Արտահանման աշխարհագրության ընդլայնումը կարևոր է ջերմոցային տնտեսությունների համար, քանի որ մեկ կամ մի քանի շուկաներից կախվածությունը արտադրողների համար մեծացնում է վաճառքի ռիսկերը։
Նոր շուկաներ մտնելը, սակայն, նշանակում է նաև ավելի բարձր պահանջներ՝ արտադրանքի որակի, փաթեթավորման, մատակարարման կայունության և լոգիստիկայի նկատմամբ։
Պետությունը շարունակում է արտահանման փոխհատուցման ծրագիրը
Ջերմոցային արտադրանքի արտահանման աճը տեղի է ունենում նաև պետական աջակցության ծրագրի պայմաններում։
Կառավարությունը սեպտեմբերին ևս շարունակել է ջերմատնային արտադրանքի առանձին տեսակների արտահանման փոխհատուցման ծրագիրը։
Սեպտեմբերին սահմանված փոխհատուցման չափերը ներառում են՝
- ելակ՝ 770 դրամ/կգ,
- սովորական լոլիկ՝ 275 դրամ/կգ,
- չերրի լոլիկ՝ 400 դրամ/կգ,
- պղպեղ՝ 400 դրամ/կգ,
- պալերմո տեսակի պղպեղ՝ 500 դրամ/կգ,
- սմբուկ՝ 200 դրամ/կգ,
- ծաղիկ՝ 50 դրամ/հատ։
Կառավարության հիմնավորման համաձայն՝ աջակցությունը նախատեսված է արտահանման հետ կապված խնդիրները մեղմելու և նոր շուկաների ուղղությամբ արտահանման հնարավորությունները մեծացնելու համար։
Ինչ է սպասվում սեպտեմբերին
Կառավարության հրապարակած կանխատեսման համաձայն՝ սեպտեմբերին աջակցության ծրագրի շրջանակում ակնկալվում էր մոտ 3,850 տոննա բանջարեղենի և մոտ 200 տոննա ելակի արտահանում, ինչպես նաև շուրջ 5.2 մլն հատ ծաղկի արտահանում։
Սակայն սա կանխատեսվող, այլ ոչ թե արդեն իրականացված ծավալ է։ Հետևաբար այն չի կարելի ներկայացնել որպես սեպտեմբերին փաստացի արտահանված արտադրանքի քանակ։
Ջերմոցը՝ ներդրումային նոր ուղղություն
Հայաստանում ջերմոցային արտադրության ընդլայնմանը զուգահեռ ավելանում են նաև խոշոր ներդրումային նախագծերը։
Օրինակ՝ օգոստոսի 26-ին Արագածոտնի մարզում բացվել է «Agro Prom»-ի ժամանակակից ջերմոցային համալիրը։ Էկոնոմիկայի նախարարության տվյալներով՝ ծրագրի շրջանակում կատարվել է շուրջ 9.7 մլրդ դրամի ներդրում։
Համալիրը կիրառում է արհեստական բանականության վրա հիմնված կառավարման համակարգեր և ռոբոտացված լուծումներ՝ մշակաբույսերի աճեցման գործընթացները վերահսկելու և կառավարելու համար։
Այսպիսի նախագծերը ցույց են տալիս, որ Հայաստանի ջերմոցային ոլորտում զարգացումը միայն ջերմոցների մակերեսի ավելացման մասին չէ։ Ներդրումների մի մասը ուղղվում է նաև ավտոմատացման, տվյալների կառավարման և արտադրողականության բարձրացման տեխնոլոգիաներին։
Արտահանման աճը դեռևս նոր հարցեր է առաջացնում
8,547 տոննա լոլիկի և պղպեղի արտահանումը երեք ամսում կարևոր ցուցանիշ է, սակայն միայն արտահանման ծավալը չի պատասխանում ոլորտի արդյունավետության բոլոր հարցերին։
Ջերմոցային տնտեսության համար կարևոր են նաև՝
- մեկ քառակուսի մետրից ստացվող բերքը,
- արտադրանքի ինքնարժեքը,
- ջեռուցման և էլեկտրաէներգիայի ծախսերը,
- ջրի արդյունավետ օգտագործումը,
- աշխատուժի արժեքը,
- արտահանման լոգիստիկան,
- արտաքին շուկայում վաճառքի գինը,
- պետական աջակցության ազդեցությունը վերջնական ինքնարժեքի վրա։
Այս ցուցանիշների համադրումը թույլ կտա հասկանալ, թե որքան մրցունակ է հայկական ջերմոցային արտադրանքը արտաքին շուկաներում։
Հայաստանը կարող է ձևավորել ջերմոցային արտադրանքի արտահանման ավելի մեծ շուկա
Այս տարվա տվյալներն արդեն ցույց են տալիս, որ հայկական ջերմոցային տնտեսությունները կարողանում են մեծ ծավալներով արտադրանք հասցնել արտաքին շուկաներ։
Միայն հունիս-օգոստոսին արտահանված ավելի քան 8.5 հազար տոննա լոլիկն ու պղպեղը ցույց է տալիս ոլորտի արտադրական ներուժը։
Հաջորդ փուլում հիմնական հարցը լինելու է ոչ միայն արտահանման ծավալների ավելացումը, այլև դրա տնտեսական արդյունավետության բարձրացումը՝ ավելի շատ շուկաներ, ավելի բարձր ավելացված արժեք և ավելի կայուն մատակարարման պայմաններ։
Ջերմոցային տնտեսությունների համար սա կարող է նշանակել անցում ներքին շուկայի համար արտադրող տնտեսությունից դեպի արտահանման վրա հիմնված, տեխնոլոգիական և ավելի կանխատեսելի ագրոբիզնես։