ինչ վտանգներ են առաջանում Հայաստանի ջերմոցային տնտեսությունների համար
Հայաստանում առաջիկա օրերին սպասվող ուժեղ շոգը կարող է լուրջ փորձություն դառնալ ջերմոցային տնտեսությունների համար։ Օգոստոսի 24-ին հովտային շրջաններում, այդ թվում՝ Արարատյան դաշտում և Սյունիքի հովիտներում, օդի ջերմաստիճանը կարող է հասնել +38…+40°C-ի։ «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոնի» տնօրեն Լևոն Ազիզյանը հայտնել է, որ օգոստոսի 24-ին կարող է գրանցվել 2026 թվականի ամենաշոգ օրը։
Ջերմոցային տնտեսությունների համար նման եղանակը հատկապես զգայուն է, քանի որ փակ կառույցներում ջերմաստիճանը կարող է զգալիորեն գերազանցել արտաքին օդի ջերմաստիճանը։ Գիտական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ուժեղ արևային ճառագայթման պայմաններում ջերմոցի ներսում ջերմաստիճանը կարող է անցնել բույսերի համար թույլատրելի սահմանները, իսկ 40°C-ից բարձր պայմաններում արդեն առաջանում է լուրջ ջերմային սթրես։
Ջերմային սթրեսը կարող է նվազեցնել բերքատվությունը
Բարձր ջերմաստիճանը կարող է խաթարել բույսերի բնականոն աճը, արագացնել ջրի կորուստը և ազդել ծաղկման ու պտղակալման գործընթացների վրա։ Հատկապես զգայուն են լոլիկը, վարունգը, պղպեղը և մի շարք այլ բանջարեղենային մշակաբույսեր։
Երբ ջերմաստիճանը բարձրանում է, բույսերը սկսում են ավելի ինտենսիվ ջուր գոլորշիացնել։ Եթե արմատային համակարգը չի կարողանում անհրաժեշտ քանակությամբ ջուր ապահովել, բույսերը թոշնում են, իսկ երկարատև շոգի դեպքում կարող են վնասվել նաև տերևներն ու պտուղները։
Օդափոխությունը դառնում է առաջնահերթ
Ջերմոցային տնտեսությունների համար շոգի դեմ պայքարի առաջին միջոցներից մեկը ճիշտ օդափոխությունն է։ Գիտական ուսումնասիրությունները նշում են, որ բնական օդափոխությունը և ստվերավորումը կարող են արդյունավետ լինել ավելի մեղմ շոգի պայմաններում, իսկ 40°C-ին մոտ կամ դրանից բարձր արտաքին ջերմաստիճանի դեպքում անհրաժեշտ է ավելի արդյունավետ հովացման համակարգերի կիրառում։
Մասնագետները ջերմոցներում կիրառվող հիմնական լուծումների շարքում առանձնացնում են օդափոխիչները, ստվերացնող ցանցերը և գոլորշիացնող հովացման համակարգերը։
Այս պայմաններում ջերմոցը ամբողջությամբ փակ պահելը կարող է հակառակ արդյունք տալ․ արևի ճառագայթումը ներսում արագ բարձրացնում է ջերմաստիճանը, իսկ կուտակված տաք օդը չի հեռանում։
Ջրի պահանջարկը նույնպես աճում է
Շոգի ժամանակ ջերմոցային տնտեսությունների համար մեծանում է նաև ոռոգման ճիշտ կազմակերպման նշանակությունը։ Բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում բույսերի ջրի պահանջարկը մեծանում է, սակայն միայն ջրի քանակի ավելացումը միշտ չէ, որ լուծում է խնդիրը։
Կարևոր է, որ ջուրը հասանելի լինի արմատային համակարգին, իսկ ոռոգումը կազմակերպվի այնպես, որ բույսերը օրվա ամենաշոգ ժամերին հնարավորինս քիչ ջրային սթրես ունենան։
Միաժամանակ չափից շատ խոնավությունը կարող է բարձրացնել հիվանդությունների տարածման ռիսկը, ուստի ջերմոցում անհրաժեշտ է վերահսկել ոչ միայն ջերմաստիճանը, այլև օդի խոնավությունը։
Հատկապես կարևոր է Արարատյան դաշտի համար
Առաջիկա շոգն առավել մեծ նշանակություն ունի Արարատյան դաշտի ջերմոցային տնտեսությունների համար, որտեղ օգոստոսի 24-ին կանխատեսվում է մինչև +38…+40°C։
Այս պայմաններում ջերմոցների կառավարումը կարող է զգալիորեն տարբերվել սովորական ամառային ռեժիմից։ Տնտեսվարողները պետք է առավել ուշադիր հետևեն ջերմաստիճանին, օդափոխությանը, ստվերավորմանը և ոռոգմանը։
Ջերմոցային տնտեսությունների համար առաջիկա օրերի շոգը հերթական անգամ ցույց է տալիս, որ Հայաստանում ջերմոցային արտադրության ընդլայնմանը զուգահեռ ավելի մեծ նշանակություն են ստանում հովացման, ջրի կառավարման և էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիաները։
Եթե բարձր ջերմաստիճանները հաճախակի դառնան, նման տեխնոլոգիաները կարող են ոչ միայն կանխել բերքի կորուստները, այլև դառնալ ջերմոցային տնտեսության արդյունավետության հիմնական պայմաններից մեկը։