Օրգանական գյուղատնտեսության զարգացումը միայն բնական եղանակներով արտադրանք ստանալը չէ։ Կարևոր խնդիր է նաև այդ արտադրանքի որակի և օրգանական չափանիշներին համապատասխանության հաստատումը։ Սերտիֆիկացումը, սակայն, հատկապես փոքր տնտեսությունների համար կարող է ֆինանսական և կազմակերպչական դժվարություններ առաջացնել։

Մի շարք երկրներում կիրառվում է այլ մոտեցում՝ մասնակցային երաշխավորման համակարգը (Participatory Guarantee System՝ PGS)։ Այս մոդելի դեպքում ֆերմերները, սպառողները և ոլորտի այլ մասնակիցները ներգրավվում են միմյանց տնտեսությունների գնահատման գործընթացում։

Ինչպե՞ս է աշխատում այս համակարգը

PGS-ի հիմքում փոխադարձ վստահությունն ու համայնքային վերահսկողությունն են։ Ֆերմերները միավորվում են խմբերում, այցելում միմյանց տնտեսություններ, ուսումնասիրում արտադրության մեթոդները, օգտագործվող նյութերը և վարում համապատասխան փաստաթղթերը։

Այս մոտեցման առավելություններից մեկը վերահսկողության ծախսերի հնարավոր նվազեցումն է։ Փոքր տնտեսությունները կարող են համատեղ կազմակերպել գնահատման գործընթացը, փոխանակվել գիտելիքներով և ավելի անմիջական կապ հաստատել սպառողների հետ։

Քենիան այս ուղղությամբ հետաքրքիր օրինակներից է։ Հրապարակված տվյալների համաձայն՝ երկրում գործում է մասնակցային երաշխավորման 40 խումբ՝ շուրջ 5000 ֆերմերների ընդգրկմամբ։ Այս փորձը ցույց է տալիս, որ օրգանական արտադրության վերահսկողությունը կարող է զարգանալ ոչ միայն անհատական սերտիֆիկացման, այլև ֆերմերային համայնքների համագործակցության միջոցով։

Կարո՞ղ է այս մոդելը կիրառվել Հայաստանում

Հայաստանում նույնպես կան փոքր և միջին գյուղատնտեսական տնտեսություններ, որոնց համար օրգանական արտադրության սերտիֆիկացման ծախսերը կարող են խոչընդոտ լինել։ Մասնակցային համակարգը կարող է դիտարկվել որպես տեղական արտադրողների համագործակցությունն ու ներքին վերահսկողությունն ուժեղացնելու տարբերակ։

Սակայն այստեղ կա կարևոր սահմանափակում․ PGS համակարգը բոլոր շուկաներում չի փոխարինում անկախ սերտիֆիկացմանը։ Մասնավորապես, եվրոպական շուկա օրգանական արտադրանք արտահանելիս անհրաժեշտ է պահպանել ԵՄ օրենսդրությամբ սահմանված սերտիֆիկացման և վերահսկողության պահանջները։ Հետևաբար նման մոդելի կիրառումը Հայաստանում պետք է ուսումնասիրել՝ հաշվի առնելով դրա իրավական ճանաչումը և արտահանման նպատակները։

Ի՞նչ կարող է շահել հայ ֆերմերը

Մասնակցային երաշխավորման համակարգը կարող է նպաստել ֆերմերների միջև գիտելիքի փոխանակմանը, արտադրության թափանցիկությանը և սպառողների վստահության բարձրացմանը։ Այն նաև կարող է խթանել փոքր տնտեսությունների միավորումը և համատեղ վաճառքի կազմակերպումը։

Հայաստանում այս մոդելի փորձնական կիրառումը կարող է հետաքրքիր լուծում լինել տեղական շուկայում վստահության ձևավորման համար։ Սակայն դրա արդյունավետությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է փորձարկել համակարգը, մշակել հստակ չափանիշներ և պարզել՝ ինչպես այն կարող է համադրվել գործող սերտիֆիկացման պահանջների հետ։

Օրգանական գյուղատնտեսության ապագան կախված է ոչ միայն արտադրության բնական մեթոդներից, այլև այնպիսի վերահսկողության համակարգերից, որոնք միաժամանակ վստահելի, հասանելի և տնտեսապես իրագործելի կլինեն ֆերմերների համար։