Բրյուսելում քննարկվող օրենսդրական փոփոխությունները կարող են փոխել պեստիցիդների որոշ ակտիվ նյութերի վերահաստատման գործող մեխանիզմը։ Գիտնականները պահանջում են անկախ գնահատում, մինչդեռ Եվրահանձնաժողովը պնդում է, որ նպատակը համակարգը պարզեցնելն ու նոր գիտական տվյալներին ավելի արագ արձագանքելն է։
Եվրոպական միությունում պեստիցիդների վերահսկման գործող համակարգի հնարավոր փոփոխությունը դարձել է գիտական համայնքի և եվրոպական կառույցների միջև քննարկման առարկա։
Խնդիրը կապված է «Omnibus X» օրենսդրական փաթեթի հետ, որի շրջանակում առաջարկվում է վերանայել սննդամթերքի անվտանգության մի շարք կանոններ, այդ թվում՝ պեստիցիդների ակտիվ նյութերի հաստատման և վերահաստատման ընթացակարգերը։
Ի՞նչ է առաջարկվում
Եվրահանձնաժողովի առաջարկի համաձայն՝ որոշ ակտիվ նյութերի համար գործող պարբերական վերահաստատման համակարգը կարող է փոխվել։ Հանձնաժողովը պատճառաբանում է, որ գործող համակարգում գնահատումների կուտակման և ռեսուրսների սահմանափակ լինելու պատճառով որոշ գործընթացներ ձգձգվում են։
Հանձնաժողովի ներկայացմամբ՝ առաջարկվող փոփոխությունը պետք է թույլ տա ավելի արագ հաշվի առնել նոր գիտական կամ տեխնիկական տեղեկությունները և անհրաժեշտության դեպքում ավելի արագ արձագանքել նոր ի հայտ եկած խնդիրներին։
Միևնույն ժամանակ, Եվրահանձնաժողովը նշում է, որ պեստիցիդների նկատմամբ գործող անվտանգության հիմնական չափանիշները չեն վերացվում։ Ակտիվ նյութը ԵՄ-ում կարող է հաստատվել միայն սահմանված չափանիշներին համապատասխանելուց և ռիսկերի գնահատում անցնելուց հետո։
Ինչի՞ց են անհանգստացած գիտնականները
Գիտական համայնքի մի մասը կարծում է, որ առաջարկվող փոփոխությունները կարող են թուլացնել պեստիցիդների նկատմամբ վերահսկողության մեխանիզմները։
Սեպտեմբերի 17-ին շուրջ 600 եվրոպացի գիտնականներ և բժիշկներ դիմել են Եվրախորհրդարանին և ԵՄ խորհրդին՝ պահանջելով ժամանակավորապես դադարեցնել բանակցությունները և անցկացնել առաջարկի առողջապահական ու բնապահպանական ազդեցությունների անկախ գնահատում։
Le Monde-ի հրապարակման համաձայն՝ գիտնականների հիմնական մտահոգություններից մեկն այն է, որ որոշ պեստիցիդների համար կարող է վերանալ պարբերական վերահաստատման անհրաժեշտությունը։ Ներկայում ակտիվ նյութերի հաստատումները ժամանակով սահմանափակ են և ենթակա են վերագնահատման։
Գիտնականները հատկապես կարևոր են համարում այն հանգամանքը, որ ժամանակի ընթացքում կարող են ի հայտ գալ նոր տվյալներ նյութերի ազդեցության վերաբերյալ։ Նրանց գնահատմամբ՝ պարբերական վերանայումը թույլ է տալիս այդ տվյալները ներառել կարգավորող գործընթացում։
Ի՞նչ է ասում Եվրահանձնաժողովը
Եվրահանձնաժողովը չի ընդունում այն մեկնաբանությունը, թե առաջարկը պարզապես թուլացնում է պեստիցիդների վերահսկողությունը։
Հանձնաժողովը հայտարարում է, որ մարդու և կենդանիների առողջության, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը շարունակում է մնալ առաջնահերթություն։ ԵՄ պաշտոնական դիրքորոշմամբ՝ պեստիցիդների օրենսդրությունը շարունակում է մնալ աշխարհի ամենախիստ կարգավորող համակարգերից մեկը։
Առաջարկի հիմնական նպատակներից մեկը, ըստ հանձնաժողովի, համակարգի արդյունավետության բարձրացումն է, որպեսզի սահմանված ընթացակարգերի շրջանակում հնարավոր լինի ավելի արագ գնահատել նոր գիտական տվյալները։
Գործընթացը դեռ ավարտված չէ
Փոփոխությունները դեռ վերջնական որոշում չեն։
Սեպտեմբերի 23-ին ԵՄ անդամ պետությունների ներկայացուցիչները չկարողացան ընդհանուր դիրքորոշում ընդունել սննդամթերքի անվտանգության պարզեցման փաթեթի վերաբերյալ։ Քննարկումները շարունակվելու են Եվրամիության խորհրդի և Եվրախորհրդարանի միջև։
Այսինքն՝ վերջնական կանոնները դեռ կարող են փոփոխվել բանակցությունների ընթացքում։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր նաև օրգանական գյուղատնտեսության համար
Պեստիցիդների օգտագործման և վերահսկման կանոնները կարևոր նշանակություն ունեն նաև օրգանական գյուղատնտեսության զարգացման համար։
Օրգանական արտադրությունը հիմնված է արտադրության մեջ թույլատրելի նյութերի և մեթոդների նկատմամբ ավելի խիստ պահանջների վրա։ Հետևաբար ԵՄ-ում պեստիցիդների կարգավորման ցանկացած էական փոփոխություն կարող է անդրադառնալ ինչպես սովորական գյուղատնտեսության, այնպես էլ ցածր ռիսկային և կենսաբանական բուսապաշտպանության միջոցների շուկայի զարգացման վրա։
Միաժամանակ ԵՄ-ում քննարկվում է նաև ցածր ռիսկային պեստիցիդների շուկա մուտքն արագացնելու հարցը։ Վերջերս հրապարակված գիտական ուսումնասիրությունը նշում է, որ նման նյութերի հաստատման գործընթացները ներկայում կարող են ավելի երկար տևել, քան անհրաժեշտ է, և առաջարկում է կարգավորող ընթացակարգերի կատարելագործում՝ առանց անվտանգության չափանիշները նվազեցնելու։
Այսպիսով, ԵՄ-ում այժմ քննարկվող հարցը միայն պեստիցիդների օգտագործման մասին չէ։ Այն նաև այն մասին է, թե ինչպես պետք է հավասարակշռել ֆերմերների համար արդյունավետ բուսապաշտպանության միջոցների հասանելիությունը, արտադրության ծախսերը, գիտական նոր տվյալները, մարդու առողջությունը և շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը։