Մեծ Բրիտանիայի Սոմերսեթում ֆերմերը կովերին վերադարձրել է բազմազան արոտավայրեր՝ վայրի ծաղիկներով ու տարբեր բույսերով։ Արդյունքում կաթի արտադրությունը նվազել է, սակայն ֆերմերը պնդում է, որ պանրի համն ավելի բարդ ու արտահայտիչ է դարձել։

Կարո՞ղ է դաշտում աճող բույսերի բազմազանությունը փոխել պանրի համը։

Մեծ Բրիտանիայի Սոմերսեթում գտնվող Westcombe Dairy ֆերմայում այս հարցին փորձում են պատասխանել ոչ թե լաբորատորիայում, այլ հենց արոտավայրում։

Ֆերմեր Թոմ Քալվերը որոշել է փոխել կովերի կերակրման և արոտավայրերի կառավարման մոտեցումը։ Դաշտերում գերակշռող միատեսակ խոտերի և եգիպտացորենի փոխարեն ֆերմայում սկսել են վերադարձնել վայրի ծաղիկներն ու տարբեր բույսերը։

Կովերը հիմա ուտում են 19 տեսակի բույս

Ֆերմայում կովերը այժմ արածում են բույսերի ավելի բազմազան խառնուրդով։ Ըստ հրապարակման՝ որոշ արոտավայրերում կենդանիները սնվում են շուրջ 19 տարբեր բուսատեսակներով։

Ֆերմերի խոսքով՝ այս մոտեցման հետևանքով կաթի արտադրությունը նվազել է։ Սակայն դրա դիմաց նա նկատել է պանրի համի փոփոխություն։

Քալվերը պանիրը նկարագրում է որպես ավելի «մարգագետնային» համ ունեցող արտադրանք՝ ընդգծելով, որ տարբեր բույսերով սնվող կենդանիների կաթից ստացվող պանրի համային պրոֆիլն ավելի բարդ է դարձել։

Ի՞նչ կապ ունի կովի սնունդը պանրի հետ

Հետազոտողները վերջին տարիներին ավելի մեծ ուշադրություն են դարձնում կենդանիների աղիքային միկրոբիոմին՝ միկրոօրգանիզմների ամբողջությանը, որոնք ապրում են կենդանու մարսողական համակարգում։

Տարբեր բույսերից կազմված սննդակարգը կարող է ազդել այդ միկրոբիոմի բազմազանության վրա։ Իսկ կենդանու սննդակարգը, մարսողությունը և կաթի բաղադրությունը կարող են փոխկապակցված լինել վերջնական արտադրանքի՝ այդ թվում պանրի, առանձնահատկությունների հետ։

Սոմերսեթի ֆերմայի փորձը հենց այս կապի գործնական օրինակներից մեկն է, թեև այն ինքնին չի ապացուցում, որ բուսատեսակների բազմազանությունն անպայմանորեն ավելի համեղ պանիր է տալիս։

«Տարածքի համը»՝ պանրի մեջ

Ֆերմերը մեկ այլ հետաքրքիր գաղափար էլ է առաջ քաշում՝ պանիրը կարող է ունենալ իր «տարածքի համը»։

Գինու աշխարհում հայտնի է terroir հասկացությունը․ այն նկարագրում է, թե ինչպես են հողը, կլիման, տեղանքը և արտադրության պայմանները ազդում գինու առանձնահատկությունների վրա։

Քալվերը կարծում է, որ նման մոտեցումը հնարավոր է կիրառել նաև պանրի նկատմամբ։

Եթե կովերը սնվում են տվյալ տարածքի տարբեր բույսերով, ապա այդ արոտավայրի առանձնահատկությունները կարող են ինչ-որ կերպ արտացոլվել ստացվող կաթի և պանրի մեջ։

Բայց կա նաև խնդիր՝ արտադրության ինքնարժեքը

Բազմազան արոտավայր ստեղծելը ավելի հեշտ չէ, քան միատեսակ խոտային կամ եգիպտացորենային կերային համակարգը։

Ֆերման ստիպված է ավելի քիչ կով պահել, որպեսզի արոտավայրերին հնարավորություն տրվի վերականգնվելու և բույսերին՝ հասունանալու։ Դա նշանակում է նաև ավելի քիչ կաթ։

Միաժամանակ բազմազանությունը դժվարացնում է արտադրանքի համի ստանդարտացումը։

Եթե կովերի սննդակարգը փոխվում է սեզոնների և արոտավայրերի բուսականության հետ, պանրի համը նույնպես կարող է որոշակիորեն փոխվել։ Իսկ մեծածախ շուկաներում արտադրողները սովորաբար ձգտում են, որ նույն ապրանքը հնարավորինս նույն համն ունենա ամբողջ տարվա ընթացքում։

Վայրի բույսերը նաև օգնում են երաշտի պայմաններում

Այս փորձի մեկ այլ կարևոր արդյունք կապված է ոչ թե պանրի, այլ հենց հողի և արոտավայրի կայունության հետ։

Ֆերմայում աճող խոր արմատներ ունեցող որոշ բույսեր, այդ թվում՝ եղերդակը, կարող են հասնել հողի ավելի խորը շերտերի ջրին։

The Guardian-ի հրապարակման համաձայն՝ ֆերմերը նշել է, որ այս տարի երաշտի պայմաններում իր արոտավայրերը համեմատաբար լավ են դիմացել։

Այսպիսով, բուսական բազմազանությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես կենսաբազմազանության պահպանման միջոց, այլև որպես արոտավայրերի կլիմայական դիմակայունությունը բարձրացնելու հնարավոր գործիք։

Ի՞նչ կարող է վերցնել Հայաստանի ֆերմերը այս փորձից

Սոմերսեթի փորձը չի նշանակում, որ հայկական բոլոր կաթնարտադրողները պետք է անմիջապես հրաժարվեն իրենց գործող կերային համակարգերից։

Բայց այն ցույց է տալիս մի ուղղություն, որն արժե ուսումնասիրել նաև Հայաստանում՝ կենդանիների սննդակարգի բազմազանեցում, արոտավայրերի բուսական բազմազանության պահպանում և տեղական կերային բազայի ավելի արդյունավետ օգտագործում։

Հայաստանում տարբեր մարզերի արոտավայրերը զգալիորեն տարբերվում են բուսական կազմով, բարձրությամբ, խոնավությամբ և հողային պայմաններով։ Հետևաբար հետաքրքիր հարց է՝ արդյոք հայկական տարբեր արոտավայրերի բուսականությունը կարող է նույնպես ազդեցություն ունենալ կաթի և դրանից ստացվող պանրի համային առանձնահատկությունների վրա։

Եթե դա հնարավոր լինի գիտականորեն հաստատել, ապա հայկական պանրի համար կարող է առաջանալ նաև մեկ այլ գաղափար՝ ոչ միայն «որտեղ է արտադրվել», այլև «ինչ արոտավայրից է գալիս» պատմությունը։

Սա արդեն կարող է դառնալ տեղական արտադրանքի տարբերակման և բարձրարժեք շուկայում ներկայացման գործիք։

Այս փորձի գլխավոր ուղերձը պարզ է․ երբ ֆերմերը փորձում է արտադրության մեջ վերադարձնել բնության բազմազանությունը, արդյունքը կարող է արտահայտվել ոչ միայն դաշտում, այլև այն սննդի համի մեջ, որը հայտնվում է սպառողի սեղանին։