Հայաստանի գյուղատնտեսության զարգացման հաջորդ փուլում ուշադրությունը կարող է ավելի շատ տեղափոխվել տեխնոլոգիաների, կլիմայական ռիսկերի կառավարման, հողի ու ջրի արդյունավետ օգտագործման և բարձրարժեք արտադրանքի վրա։

Այս ուղղությունները հոկտեմբերի 6-ին քննարկվել են ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ Արման Խոջոյանի և Համաշխարհային բանկի՝ Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի գյուղատնտեսության և պարենի ուղղության տարածաշրջանային ղեկավար Հոլգեր Կրեյի հանդիպման ժամանակ։

Ի՞նչ է քննարկվել

Հանդիպման ընթացքում կողմերը քննարկել են ագրոպարենային ոլորտում իրականացվող համատեղ ծրագրերի ընթացքը և դրանց հետագա ընդլայնման հնարավորությունները։

Հայաստանի կառավարությունը ներկայացրել է 2026–2031 թվականների տնտեսական զարգացման ծրագրի առաջնահերթությունները։

Գյուղատնտեսության մասով շեշտադրվել է արդյունավետ, մրցունակ և տեխնոլոգիապես զարգացած գյուղատնտեսական համակարգի ձևավորումը։

Համատեղ քննարկման հիմնական ուղղություններից են եղել՝

- «խելացի» գյուղատնտեսությունը,
- կլիմայակայուն գյուղատնտեսությունը,
- հողի և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը,
- ագրոպարենային համակարգերի զարգացումը,
- տեղական արտադրանքի մրցունակության բարձրացումը,
- ագրոպարենային արժեշղթաների ամրապնդումը։

«Խելացի» գյուղատնտեսությունը՝ որպես նոր ուղղություն

«Խելացի գյուղատնտեսություն» հասկացությունը միայն գյուղտեխնիկայի արդիականացում չէ։

Այն կարող է ներառել հողի և եղանակի սենսորներ, կաթիլային ոռոգման ավտոմատ կառավարում, արբանյակային տվյալներ, դրոններ, գյուղատնտեսական ծրագրեր և արհեստական բանականության միջոցով որոշումների ընդունում։

Հայաստանի համար սա հատկապես կարևոր է, քանի որ ջրի հասանելիությունը, հողի վիճակը, եղանակային ծայրահեղ երևույթները և արտադրության ինքնարժեքը շարունակում են մնալ գյուղատնտեսության հիմնական խնդիրներից։

Հետևաբար տեխնոլոգիայի կիրառման նպատակը պետք է լինի ոչ թե պարզապես «ժամանակակից» տնտեսություն ունենալը, այլ նույն ռեսուրսով ավելի շատ և ավելի որակյալ արտադրանք ստանալը։

Կլիմայական փոփոխությունը նույնպես օրակարգում է

Համաշխարհային բանկի հետ քննարկումների մեկ այլ կարևոր ուղղությունը կլիմայակայուն գյուղատնտեսությունն է։

Հայաստանում գյուղատնտեսական արտադրությունը զգայուն է երաշտի, կարկուտի, ցրտահարության, շոգի և ջրի հասանելիության փոփոխությունների նկատմամբ։

Կլիմայակայուն գյուղատնտեսությունը ենթադրում է ոչ միայն վնասից հետո փոխհատուցում, այլև ռիսկի կանխարգելում՝ ճիշտ ոռոգում, հողի խոնավության պահպանում, մշակաբույսերի ընտրություն, ցանքաշրջանառություն, պաշտպանված մշակություն և եղանակային տվյալների օգտագործում։

Ջուրը և հողը՝ երկու հիմնական ռեսուրս

Հանդիպման ընթացքում առանձնացվել է նաև հողի և ջրի ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը։

Սա Հայաստանի համար հատկապես կարևոր հարց է։

Գյուղատնտեսության արտադրողականության բարձրացումը հնարավոր չէ միայն ավելի շատ պարարտանյութ կամ ավելի հզոր տեխնիկա օգտագործելով։ Եթե հողի որակը վատանում է կամ ջուրը արդյունավետ չի օգտագործվում, արտադրության ինքնարժեքը բարձրանում է, իսկ բերքի կայունությունը նվազում է։

Այդ պատճառով ապագա ծրագրերում կարող են ավելի մեծ դեր ստանալ հողի ագրոքիմիական վերլուծությունը, ջրի խնայող տեխնոլոգիաները և տվյալների վրա հիմնված գյուղատնտեսական կառավարումը։

Բարձրարժեք արտադրանքը՝ ևս մեկ կարևոր ուղղություն

Հանդիպման ընթացքում կողմերը նաև ընդգծել են ագրոպարենային արժեշղթաների ամրապնդման և հայկական արտադրանքի մրցունակության բարձրացման անհրաժեշտությունը։

Սա նշանակում է, որ խնդիրը միայն ավելի շատ ցորեն, միրգ կամ բանջարեղեն արտադրելը չէ։

Ավելի մեծ տնտեսական արդյունք կարող է ապահովել ամբողջական շղթան՝

արտադրություն → պահեստավորում → վերամշակում → փաթեթավորում → սերտիֆիկացում → արտահանում։

Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է Հայաստանի այն արտադրողների համար, որոնք փորձում են դուրս գալ ավելի բարձրարժեք միջազգային շուկաներ։

Նոր ծրագրեր դեռ չեն հայտարարվել

Կարևոր է նշել, որ հոկտեմբերի 6-ի հանդիպման հրապարակման մեջ նոր ֆինանսավորման կոնկրետ գումար կամ նոր գյուղատնտեսական ծրագիր չի հայտարարվել։

Համաշխարհային բանկի տարածաշրջանային ղեկավար Հոլգեր Կրեյը վերահաստատել է կառույցի պատրաստակամությունը՝ շարունակելու աջակցությունը Հայաստանի գյուղատնտեսության ռազմավարական բարեփոխումներին։

Կողմերը պայմանավորվել են ակտիվորեն շարունակել համագործակցությունը, խորացնել գործող ծրագրերը և խթանել նոր նախաձեռնությունները։

Ի՞նչ կարող է սա նշանակել ֆերմերի համար

Եթե այս ուղղությունները վերածվեն կոնկրետ ծրագրերի, ֆերմերի համար ամենակարևոր փոփոխությունը կարող է լինել ոչ թե պարզապես հերթական աջակցության ծրագրի հայտնվելը, այլ գյուղատնտեսության կառավարման մոտեցման փոփոխությունը։

Ավելի քիչ ջուր՝ ավելի արդյունավետ ոռոգմամբ, ավելի քիչ կորուստ՝ տվյալների և տեխնոլոգիայի միջոցով, ավելի բարձր արժեք՝ վերամշակման ու արտահանման շնորհիվ։

Հենց այս երեք ուղղությունների համադրությունը կարող է որոշել Հայաստանի գյուղատնտեսության մրցունակությունը առաջիկա տարիներին։