Հայաստանի կենտրոնական բանկը Ասիական զարգացման բանկի աջակցությամբ գործարկել է Հայաստանի կլիմայական և բնական վտանգների ինտերակտիվ քարտեզ։ Այն հնարավորություն է տալիս բնակավայրերի մակարդակով դիտարկել տարբեր կլիմայական ռիսկերը, այդ թվում՝ երաշտը, շոգը, կարկուտը, ցրտահարությունը, ջրհեղեղները, սելավները, սողանքները և ջրի հասանելիությունը։

Հայաստանում կլիմայական ռիսկերի մասին խոսակցությունը սովորաբար սահմանափակվում է ընդհանուր կանխատեսումներով՝ երաշտի վտանգ կա, կարկուտ է սպասվում, ջրային ռեսուրսները նվազում են կամ որոշ տարածքներ ավելի խոցելի են։

Այժմ այդ ռիսկերը հնարավոր է դիտարկել շատ ավելի մանրամասն՝ բնակավայրերի մակարդակով։

Հայաստանի կենտրոնական բանկը Ասիական զարգացման բանկի աջակցությամբ հանրությանը հասանելի է դարձրել կլիմայական և բնական վտանգների ինտերակտիվ քարտեզը։ ԿԲ-ի տվյալներով՝ այն ստեղծում է Հայաստանի տարբեր տարածքների կլիմայական և բնական վտանգների նախնական գնահատման միասնական տեղեկատվական հիմք։

Ի՞նչ կարելի է տեսնել քարտեզում

Քարտեզը ներառում է մի շարք տարբեր ռիսկերի առանձին շերտեր։

Դրանց թվում են՝

երաշտ,
շոգ,
ջրհեղեղներ,
սելավներ,
սողանքներ,
կարկուտ,
ցրտահարություն,
ջրի հասանելիություն։

Այսինքն՝ ֆերմերը կամ գյուղատնտեսական ոլորտով զբաղվող մասնագետը կարող է ոչ միայն դիտարկել Հայաստանի ընդհանուր կլիմայական իրավիճակը, այլև համեմատել տարբեր բնակավայրերի ռիսկերը։

Ինչո՞ւ է սա կարևոր գյուղատնտեսության համար

Գյուղատնտեսության համար կլիմայական ռիսկը վերացական հասկացություն չէ։

Երաշտը կարող է նվազեցնել բերքատվությունը, ջրի սահմանափակ հասանելիությունը՝ խնդիր ստեղծել ոռոգման համար, կարկուտը կարող է վնասել այգիներն ու խաղողի վազերը, իսկ ցրտահարությունը՝ հատկապես գարնանային շրջանում, վտանգել պտղատու ծառերի բերքը։

Նոր քարտեզը հնարավորություն է տալիս այդ ռիսկերը դիտարկել տարածքային կտրվածքով։

ԿԲ-ն նշում է, որ քարտեզները կարող են օգտագործվել նաև գյուղատնտեսության, ջրային ռեսուրսների կառավարման, տարածքային և ենթակառուցվածքային պլանավորման ու հետազոտությունների համար։

Քարտեզը կարող է օգտակար լինել նաև գյուղատնտեսական վարկավորման համար

Գործիքի հիմնական թիրախներից մեկը ֆինանսական համակարգն է։

ԿԲ-ի ներկայացմամբ՝ ֆինանսական կազմակերպությունները քարտեզի տվյալները կարող են համադրել իրենց հաճախորդների, ակտիվների և վարկային պորտֆելների տվյալների հետ՝ ավելի լավ գնահատելու կլիմայական ֆիզիկական ռիսկերը։

Օրինակ՝ գյուղատնտեսական վարկ տրամադրելիս հնարավոր է հաշվի առնել ոչ միայն տնտեսության ֆինանսական վիճակը, այլև այն, թե տվյալ տարածքում որքան բարձր է երաշտի, ջրհեղեղի, կարկտի կամ այլ բնական վտանգի ռիսկը։

Սա հատկապես կարևոր կարող է դառնալ գյուղատնտեսական վարկերի և ապահովագրության ոլորտում։

Իսկ ֆերմերի համար ի՞նչ կարող է փոխվել

Պատկերացնենք՝ ֆերմերը ցանկանում է նոր այգի հիմնել։

Միայն հողի առկայությունը կամ դրա գինը բավարար տեղեկատվություն չէ որոշում կայացնելու համար։ Կարևոր են նաև ջրի հասանելիությունը, ցրտահարության ռիսկը, երաշտի հավանականությունը, կարկտահարության վտանգը և այլ գործոններ։

Նոր քարտեզը կարող է դառնալ այդ նախնական գնահատման գործիքներից մեկը։

Նույնը վերաբերում է ջերմոցային տնտեսությանը, անասնապահությանը կամ գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների ներդրումներին։

Բայց քարտեզը վերջնական գնահատական չէ

ԿԲ-ն հատուկ նշում է, որ քարտեզները նախնական տեղեկատվություն են տալիս և չեն փոխարինում կոնկրետ գույքի կամ ծրագրի տեղային ուսումնասիրությանը և մասնագիտական գնահատմանը։

Այս հանգամանքը կարևոր է։

Եթե քարտեզում որևէ բնակավայր նշված է որպես որոշակի ռիսկի ենթակա, դա դեռ չի նշանակում, որ տվյալ գյուղի յուրաքանչյուր հողակտոր նույն վտանգի տակ է։ Իրական ռիսկը կարող է տարբեր լինել նույնիսկ նույն համայնքի տարբեր հատվածներում։

Ուստի քարտեզը պետք է դիտարկել որպես առաջին քայլ՝ ավելի մանրամասն ուսումնասիրությունից առաջ։

Հայաստանի գյուղատնտեսության համար սա նոր տվյալների աղբյուր է

Կլիմայի փոփոխության պայմաններում գյուղատնտեսական արտադրությունը գնալով ավելի շատ է կախված դառնում եղանակային ծայրահեղ երևույթներից և ջրի հասանելիությունից։

Ասիական զարգացման բանկն իր սեպտեմբերյան 2026 թվականի տնտեսական կանխատեսման մեջ նույնպես առանձնացնում է ուժեղացող Էլ Նինյոյի ռիսկը՝ նշելով, որ երաշտային պայմանները կարող են նվազեցնել գյուղատնտեսական արտադրությունը և ազդել պարենային գների վրա։

Հայաստանի համար նման իրավիճակում կլիմայական ռիսկերի ավելի մանրամասն քարտեզագրումը կարող է կարևոր լինել ոչ միայն պետական կառույցների, այլև ֆերմերների, ապահովագրական ընկերությունների, բանկերի և ներդրողների համար։

Agropress-ի համար հաջորդ կարևոր հարցը

Քարտեզի գործարկումը ինքնին հետաքրքիր նորություն է, բայց գյուղացու համար ավելի կարևոր է մեկ այլ հարց՝ ի՞նչ է ցույց տալիս քարտեզը հենց իր գյուղի համար։

Հաջորդ քայլով կարելի է ուսումնասիրել Հայաստանի մարզերն ու առանձին գյուղերը և ներկայացնել, թե որտեղ է ավելի բարձր երաշտի, կարկուտի, ցրտահարության կամ ջրի հասանելիության ռիսկը։

Այդ տվյալները արդեն կարող են վերածվել ֆերմերի համար գործնական ուղեցույցի՝ «Ձեր գյուղի կլիմայական ռիսկը» ձևաչափով։