Խաղողագործության համար՝ ոչ։ Երկու գնահատականն էլ հնչել է նույն օրը՝ սեպտեմբերի 27-ին, և միասին ավելի շատ են ասում, քան առանձին։ Գինեգործների միության նախագահ Ավագ Հարությունյանի խոսքով՝ սեզոնն անցել է առանց լուրջ միջադեպերի, իսկ նախնական տվյալներով գինու արտադրությունն ու արտահանումը աճել են մոտ 30 տոկոսով։
Նա նաև հիշեցրել է, որ հեղափոխությունից հետո ստուգումների արդյունքում անցած տարվա իրական ծավալը գրանցվել է 117 հազար տոննա։ Նույն շղթայի մյուս ծայրում «Հայաստանի խաղողագործների միության» նախագահ Արտակ Սարգսյանն ասում է՝ մթերման խուճապ չկա, պայմանագրերը վաղուց կային, գործընթացն իր հունով է գնում։ Բայց խաղողի գինը տարիներ շարունակ մնացել է 140–150 դրամ։
«Սպառողական զամբյուղը համեմատեք՝ 5 տարի առաջ 150 դրամով ի՞նչ կարող էիք գնել, և այսօ՞ր ինչ կարող եք գնել»,– նշել է նա 168.am-ին։ Դիզելի գինը նա նշել է մոտ 650 դրամ մեկ լիտրի համար։ Ավելացրել է աշխատուժի արժեքը և այն, որ գնաճը մի քանի անգամ գերազանցել է խաղողի գնի շարժը։ Արդյունքում, նրա ձևակերպմամբ, գյուղատնտեսությամբ զբաղվողները «տակ են տալիս», շուկա չկա, և ոլորտը հայտնվել է փակ ցիկլի մեջ։ Աճը կա, հումքը՝ ոչ այն որակի Հարությունյանի գնահատականը միայն թիվ չէ։ Նա ասում է, որ գինեգործությունն ավելի արագ է զարգանում, քան տնկվում են այգիներ։ Հիմա խաղողի պակաս կա։ Խնդիրը միայն քանակը չէ։ «Ունենք միայն կոնյակի համար խաղող, որը որակական ցուցանիշով զիջում է գինու համար նախատեսված խաղողին։
Գյուղացիները սովոր չեն որակյալ խաղող տալու»,– նշել է նա։ Կոնֆլիկտը կրկնվում է նույն կետերում՝ քիչ ջրել, քիչ պարարտացնել, ուշ բերքահավաք։ Գինու խաղողը հենց այդ ռեժիմն է պահանջում։ Կոնյակի հումքը՝ այլ տրամաբանություն։ Այստեղ երկու միությունների խոսքը հատվում է։ Սարգսյանը խոսում է գնից, որով այգին չի փակում ծախսը։ Հարությունյանը խոսում է որակից, որով գործարանը չի ստանում այն խաղողը, որն իրեն պետք է արտահանվող գինու համար։ Երկուսն էլ նույն բացը նկարագրում են տարբեր կողմից՝ գնի ազդանշանը շղթայում չի աշխատում։ Ինչ է առաջարկվում, և ինչը բացակայում է Սարգսյանը կոնկրետ է. եթե պետությունը սուբսիդավորի և գինը գոնե 50 դրամով բարձրացվի, գյուղացին կկարողանա ծածկել ծախսը և աշխատել առանց մշտական մտահոգության։ Հարությունյանը մեկ այլ բաց է նշում՝ բերքի ապահովագրման մեխանիզմներ չկան։
Որակյալ գինու խաղողը ենթադրում է ավելի շատ ռիսկ՝ ուշ հավաք, ավելի խիստ խնամք, ավելի փոքր բերքատվություն մեկ հեկտարից։ Եթե այդ ռիսկը գնով չի փոխհատուցվում և ապահովագրությամբ չի ծածկվում, գյուղացին տրամաբանորեն մնում է կոնյակի խաղողի տրամաբանության մեջ։ Այսինքն՝ 30 տոկոսանոց աճը դեռ չի նշանակում, որ հումքային բազան նույն տեմպով է վերակառուցվում։ Աճում է վերամշակումը։ Այգին մնում է հին գնով և հին խթաններով։ Ինչ է սա նշանակում սեզոնի վերջում Մթերումը ընթանում է, որովհետև պայմանագրեր կային։ Գինին աճում է, որովհետև սեզոնը բարենպաստ էր և արտահանման պահանջարկը չի կանգնել։
Բայց երկարաժամկետ հարցը այլ է. եթե գինու գործարանին պետք է որակյալ խաղող, իսկ այգուն՝ գին, որը ծածկում է դիզելը, աշխատուժը և ուշ բերքահավաքի ռիսկը, ապա 140–150 դրամը այդ պայմանագիրը չի կնքում։ Մինչև այդ երկու թիվը մոտենա իրար՝ 30 տոկոսանոց աճը կմնա վերամշակման ցուցանիշ, ոչ թե ամբողջ խաղողագործական շղթայի։