Գյուղատնտեսության մեջ ջուրը գնալով դառնում է ոչ միայն բնական ռեսուրս, այլև արտադրության ինքնարժեքի կարևոր բաղադրիչ։ Նոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ոռոգումը սենսորների և տվյալների միջոցով կառավարելը կարող է որոշ մշակաբույսերի դեպքում մինչև 15% նվազեցնել ջրի օգտագործումը՝ միաժամանակ պահպանելով կամ բարելավելով բերքի որակը։

Հետազոտությունը հրապարակվել է Plants, People, Planet գիտական ամսագրում և ուսումնասիրել է ճշգրիտ ոռոգման տեխնոլոգիաների կիրառումը լոլիկի և սեղանի խաղողի արտադրությունում։ Համակարգը հողի և բույսերի վիճակի վերաբերյալ տվյալներ է հավաքում և դրանց հիման վրա որոշում՝ երբ և որքան ջուր է անհրաժեշտ։ (farms.com)

Ոռոգման որոշումը թողնում են ոչ թե ժամացույցին, այլ տվյալներին

Ավանդական ոռոգման դեպքում ֆերմերը կարող է որոշակի ժամերի կամ օրերի պարբերականությամբ ջուր տալ բույսերին։ Բայց բույսի իրական պահանջարկը միշտ չէ, որ համապատասխանում է այդ գրաֆիկին։

Օրինակ՝ շոգ օրերին ջրի պահանջարկը կարող է աճել, իսկ ամպամած կամ ավելի զով եղանակին՝ նվազել։ Նույնիսկ նույն դաշտի տարբեր հատվածներում հողի խոնավությունը կարող է տարբեր լինել։

Խելացի ոռոգման համակարգի գաղափարը հենց այստեղ է․ ոռոգման որոշումը կայացվում է չափված տվյալների հիման վրա։

Սենսորները կարող են հետևել հողի խոնավությանը, ջերմաստիճանին և այլ ցուցանիշների։ Այդ տվյալների հիման վրա համակարգը կարող է որոշել՝ արդյոք տվյալ պահին անհրաժեշտ է ոռոգում, թե կարելի է այն հետաձգել։

Արդյունքում ջուրը չի տրվում պարզապես այն պատճառով, որ «ոռոգման օրը» եկել է։

15 տոկոսը պետք է ճիշտ հասկանալ

Հետազոտության արդյունքը հաճախ կարող է վերածվել պարզ վերնագրի՝ «խելացի ոռոգումը խնայում է 15% ջուր»։ Սակայն այստեղ կարևոր է տարբերակել գիտական արդյունքը համընդհանուր երաշխիքից։

Հետազոտության հաղորդմամբ՝ որոշ պայմաններում ջրի օգտագործումը հնարավոր է եղել նվազեցնել մինչև 15%-ով՝ առանց բերքի որակը վատացնելու, իսկ որոշ դեպքերում որակի ցուցանիշները նույնիսկ բարելավվել են։ (farms.com)

Այսինքն՝ 15%-ը պետք չէ ընդունել որպես ցանկացած դաշտի համար հաստատուն ցուցանիշ։

Ջրի խնայողությունը կախված է մշակաբույսից, հողից, կլիմայից, ոռոգման համակարգից, սենսորների տեղադրումից և կառավարման ալգորիթմից։

Լոլիկից մինչև խաղող

Հետազոտության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն դիտարկել է տարբեր տեսակի արտադրություն։

Լոլիկի դեպքում ջրի ճիշտ կառավարումը հատկապես կարևոր է, քանի որ ինչպես ջրի պակասը, այնպես էլ ավելցուկը կարող են ազդել բույսի աճի և պտղի որակի վրա։

Խաղողի դեպքում ոռոգման ռեժիմը կարող է ազդել ոչ միայն բերքի քանակի, այլև պտղի որակի վրա։

Սա նշանակում է, որ խելացի ոռոգման նպատակը միայն «ավելի քիչ ջուր օգտագործելը» չէ։

Ավելի ճիշտ ձևակերպումը կլինի՝

ճիշտ ժամանակին տալ ճիշտ քանակությամբ ջուր։

Ջրի խնայողությունը կարող է դառնալ նաև ֆինանսական խնայողություն

Եթե տնտեսությունը ջուրը ստանում է վճարովի համակարգից, ապա յուրաքանչյուր խնայված խորանարդ մետր կարող է վերածվել ուղղակի տնտեսական արդյունքի։

Բայց ծախսը միայն ջրի արժեքը չէ։

Ջուրը պետք է մղել, իսկ պոմպերի աշխատանքը պահանջում է էլեկտրաէներգիա։ Եթե համակարգը աշխատում է ավելի քիչ կամ ավելի արդյունավետ, հնարավոր է նվազեցնել նաև պոմպային ծախսերը։

Այսպիսով, ճշգրիտ ոռոգման տնտեսական արդյունքը պետք է գնահատել ոչ միայն՝

«քանի լիտր ջուր խնայվեց»,

այլ նաև՝

«որքան դրամ խնայվեց մեկ կիլոգրամ արտադրանքի հաշվով»։

Ինչ է անհրաժեշտ նման համակարգի համար

Խելացի ոռոգումը միայն մեկ սենսոր տեղադրելը չէ։

Լիարժեք համակարգը կարող է ներառել՝

հողի խոնավության սենսորներ,
ջերմաստիճանի և օդի խոնավության չափումներ,
եղանակային տվյալներ,
կաթիլային ոռոգման համակարգ,
ավտոմատ փականներ,
պոմպերի կառավարում,
տվյալների հավաքագրման և վերլուծության ծրագրային համակարգ,
ֆերմերի համար կառավարման վահանակ։

Որոշ ավելի զարգացած համակարգեր կարող են նաև հաշվի առնել բույսի զարգացման փուլը և եղանակի կանխատեսումը։

Օրինակ՝ եթե հաջորդ ժամերին սպասվում է զգալի անձրև, համակարգը կարող է նվազեցնել կամ հետաձգել նախատեսված ոռոգումը։

Հայաստանի համար թեման հատկապես արդիական է

Հայաստանի գյուղատնտեսության համար ջրի արդյունավետ օգտագործումը առանձնահատուկ նշանակություն ունի։

Եղանակային տատանումները, երաշտի ռիսկը և ոռոգման ջրի հասանելիության խնդիրները ստիպում են մտածել ոչ միայն ավելի շատ ջուր գտնելու, այլև առկա ջուրը ավելի արդյունավետ օգտագործելու մասին։

Այս տեսանկյունից խելացի ոռոգումը կարող է հետաքրքրել հատկապես՝

այգեգործական տնտեսություններին,
խաղողի այգիներին,
ջերմոցներին,
բանջարեղեն արտադրողներին,
ինտենսիվ պտղատու այգիներին։

Հայաստանում արդեն լայնորեն կիրառվում է կաթիլային ոռոգումը, սակայն հաջորդ քայլը կարող է լինել այն ավտոմատացնելը և տվյալներով կառավարելը։

Այսինքն՝ կաթիլային խողովակից անցում դեպի համակարգ, որը ինքն է հաշվարկում բույսի ջրի պահանջարկը։

Հաջորդ փուլը՝ արհեստական բանականությունը

Սենսորների զարգացումը միաժամանակ ստեղծում է մեծ քանակությամբ տվյալներ։

Եթե համակարգը ամիսների կամ տարիների ընթացքում հավաքում է տեղեկություններ հողի խոնավության, եղանակի, ոռոգման և բերքատվության մասին, այդ տվյալները կարող են օգտագործվել ավելի ճշգրիտ մոդելներ ստեղծելու համար։

Այստեղ արդեն կարող է կիրառվել մեքենայական ուսուցումը․ համակարգը կարող է սովորել, թե տվյալ հողում, տվյալ մշակաբույսի և տվյալ եղանակային պայմաններում որքան ջուր է անհրաժեշտ։

Այս դեպքում ֆերմերը աստիճանաբար անցնում է «գրաֆիկով ոռոգելուց» դեպի պահանջարկով ոռոգում։

Ջրի ապագան՝ ավելի քիչ կորուստ, ոչ թե պարզապես ավելի շատ ջուր

Գյուղատնտեսության մեջ ջրի արդյունավետ օգտագործման հարցը առաջիկա տարիներին ավելի կարևոր է դառնալու։

Խելացի ոռոգման գլխավոր գաղափարը տեխնոլոգիական առումով պարզ է՝ ջուրը տալ ոչ թե այն ժամանակ, երբ համակարգը նախատեսում է, այլ այն ժամանակ, երբ բույսին իրականում անհրաժեշտ է։

Նոր հետազոտության մինչև 15% ջրի խնայողության արդյունքը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ առանց բերքի արտադրության կտրուկ փոփոխության հնարավոր է օպտիմալացնել ռեսուրսի օգտագործումը։ (farms.com)

Հայաստանի համար սա կարող է լինել հատկապես կարևոր ուղղություն․ ապագայի արդյունավետ ֆերման պարտադիր չէ, որ ավելի շատ ջուր ունենա։ Այն կարող է պարզապես ավելի ճիշտ օգտագործել ունեցած ջուրը։