Արմավիրի մարզի Քարակերտ գյուղում սալորի բերքի իրացման խնդիրը հասել է բողոքի ակցիայի։ Սեպտեմբերի 16-ին գյուղի բնակիչները փակել են Արմավիր–Գյումրի ավտոճանապարհը՝ բարձրաձայնելով, որ իրենց աճեցրած բերքի համար գնորդներ չկան։
Գյուղացիների ներկայացմամբ՝ Քարակերտում այս տարի ավելի քան 1000 տոննա սալոր կա, որը վտանգված է մնալ դաշտերում։
Գյուղացիները բերքը չեն կարողանում անգամ հավաքել
Քարակերտի բնակիչների հիմնական խնդիրը ոչ թե բերքի պակասն է, այլ դրա իրացումը։ Գյուղացիների խոսքով՝ սալորի մթերում իրականացնող կազմակերպությունները չեն ընդունում նախատեսված ծավալները, իսկ շուկայում բավարար գնորդներ չկան։
Արդյունքում բազմաթիվ տնտեսություններ կանգնել են դժվար ընտրության առաջ․ հավաքե՞լ բերքը և ծախս կատարել, թե՞ թողնել այգում՝ նվազեցնելով հետագա կորուստները։
Գյուղացիներից մեկը, որն ունի մոտ 3 հեկտար այգի, հայտնել է, որ իր տնտեսությունում մոտ 80 տոննա սալոր կա, սակայն բերքն իրացնելու հնարավորություն չունի։
Խնդրի մասշտաբը, գյուղացիների գնահատմամբ, հասնում է ավելի քան 1000 տոննայի։
Ինչո՞ւ է բերքը մնացել դաշտում
Գյուղացիների բարձրաձայնած հիմնական պատճառը մթերման շղթայի խափանումն է։ Եթե բերքը չի ընդունվում վերամշակող ընկերությունների կողմից, գյուղացիների համար սահմանափակվում են նաև այլ իրացման հնարավորությունները։
Սալորի դեպքում ժամանակը հատկապես կարևոր է։ Հասած պտուղը երկար ժամանակ չի կարող մնալ այգում՝ առանց որակի կորստի։ Հետևաբար գնորդի բացակայությունը գյուղացու համար նշանակում է ոչ միայն չստացված եկամուտ, այլև արդեն կատարված ծախսերի կորուստ։
Այգու մշակումը, ոռոգումը, պարարտացումը, բույսերի պաշտպանությունը, աշխատուժը և բերքահավաքը պահանջում են ֆինանսական ներդրումներ։ Եթե վերջնական փուլում բերքը չի վաճառվում, ամբողջ արտադրական շղթան հայտնվում է վտանգի տակ։
Գյուղացիները խնդրի մասին նախապես զգուշացրել էին
Քարակերտի բնակիչների փոխանցմամբ՝ խնդրի մասին համապատասխան կառույցներին տեղեկացրել էին դեռևս մոտ 10 օր առաջ։ Սակայն, նրանց պնդմամբ, մինչև բողոքի ակցիան խնդրի լուծման ուղղությամբ բավարար քայլեր չեն ձեռնարկվել։
Սեպտեմբերի 16-ի ակցիայի ընթացքում գյուղացիներին մարզպետարանից փոխանցվել է, որ հարցը պետք է քննարկվի սեպտեմբերի 17-ի կառավարության նիստում։
Այժմ գյուղացիների համար առանցքային է ոչ միայն խնդրի քննարկումը, այլև կոնկրետ լուծումը՝ ո՞վ է մթերելու բերքը, ինչ ծավալով և ինչ պայմաններով։
Հատկանշական հակասություն․ Հայաստանը սալոր արտահանում է
Քարակերտի դեպքն առավել ուշագրավ է դառնում այն պատճառով, որ Հայաստանից սալորի արտահանում նույնպես իրականացվում է։
Կառավարության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ հունիս-օգոստոս ամիսներին Հայաստանից արտահանվել է մոտ 795 տոննա սալոր, իսկ սեպտեմբերին շարունակվել է գյուղատնտեսական արտադրանքի արտահանման աջակցության ծրագիրը։
Ստացվում է իրավիճակ, երբ հայկական սալորը մի կողմից դուրս է գալիս արտաքին շուկաներ, իսկ մյուս կողմից՝ Հայաստանում արտադրողը կարող է չկարողանալ իրացնել սեփական բերքը։
Սակայն այս երկու փաստերը ինքնին չեն նշանակում, որ արտահանվող սալորը կարող էր ամբողջությամբ լուծել Քարակերտի խնդիրը։ Արտահանման համար անհրաժեշտ են համապատասխան որակ, տեսակավորում, փաթեթավորում, լոգիստիկա, շուկա և պայմանագրային մատակարարումներ։
Հենց այստեղ էլ առաջանում է գյուղատնտեսության համար ավելի լայն խնդիր՝ արտադրությունը և իրացումը դեռևս միշտ չէ, որ կապված են միմյանց։
Բերքը արտադրելուց հետո սկսվում է ամենակարևոր փուլը
Գյուղատնտեսական արտադրության հաջողությունը չի որոշվում միայն բերքատվությամբ։
Գյուղացին կարող է ունենալ բարձր բերք, սակայն եթե չունի կայուն գնորդ, պահեստավորման կամ վերամշակման հնարավորություն, բարձր բերքատվությունը կարող է վերածվել ֆինանսական կորուստի։
Սալորի նման արագ փչացող արտադրանքի դեպքում խնդիրը հատկապես սուր է։ Այստեղ անհրաժեշտ է նախապես ձևավորված մթերման համակարգ՝ պայմանագրեր արտադրողների և վերամշակողների միջև, պահեստավորման հնարավորություններ և արտահանման շուկաների հետ կապ։
Քարակերտի դեպքը ցույց է տալիս, որ գյուղատնտեսության զարգացման մասին խոսելիս միայն «որքան ենք արտադրում» հարցը բավարար չէ։ Պետք է պատասխանել նաև՝ «ո՞վ է գնելու, որտե՞ղ է պահվելու և ինչպե՞ս է հասնելու շուկա»։
Ի՞նչ կլինի Քարակերտի բերքի հետ
Այս պահին գյուղացիների համար ամենակարևոր հարցը մնում է չլուծված՝ ինչ է լինելու այգիներում մնացած սալորի հետ։
Եթե մթերման գործընթացը արագ չվերականգնվի, բերքի մի մասը կարող է կորցնել իր ապրանքային արժեքը, իսկ գյուղացիները՝ ամբողջ տարվա աշխատանքի արդյունքում ակնկալվող եկամուտը։
Քարակերտի դեպքը նաև ավելի լայն հարց է բարձրացնում Հայաստանի գյուղատնտեսության վերաբերյալ․ արդյո՞ք պետության կողմից արտադրության խթանումը բավարար չափով զուգորդվում է բերքի իրացման, վերամշակման և արտահանման շղթաների զարգացման հետ։
Այս հարցի պատասխանը կարևոր է ոչ միայն Քարակերտի սալոր արտադրողների, այլև Հայաստանի բոլոր այն գյուղացիների համար, որոնք կարող են բարձր բերք ստանալ, բայց կանգնել դրա իրացման խնդրի առաջ։
Agropress-ը կհետևի Քարակերտի սալորի մթերման խնդրի հետագա զարգացումներին և կառավարության կողմից նախատեսվող լուծումներին։