2026 թվականի բերքի համար Հայաստանում ընդհանուր առմամբ ցանվել է 70 հազար 935 հեկտար գյուղատնտեսական մշակաբույս։ Միևնույն ժամանակ, մինչև գարնանացան մշակաբույսերի ցանքի ավարտը 23 հեկտար աշնանացան ամբողջությամբ ոչնչացել է։
Տվյալները հրապարակվել են Հայաստանի վիճակագրական կոմիտեի՝ 2026 թվականի բերքի տակ կատարված գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքային տարածությունների համատարած հաշվառման արդյունքների հիման վրա։
Ցանքատարածությունների հիմնական մասը՝ աշնանացան ցորեն
Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ Հայաստանի 70 հազար 935 հեկտար ընդհանուր ցանքատարածությունից 67 հազար 104 հեկտարը բաժին է ընկել աշնանացան ցորենին։
Այս ցուցանիշը ցույց է տալիս, որ ցորենը շարունակում է մնալ Հայաստանի բուսաբուծության կարևորագույն մշակաբույսերից մեկը և պարենային անվտանգության տեսանկյունից ռազմավարական նշանակություն ունի երկրի համար։
Աշնանացան մշակաբույսերի ամբողջությամբ ոչնչացած տարածքների ամենամեծ մասն արձանագրվել է Արագածոտնի մարզում՝ 12 հեկտար։ Շիրակի և Արմավիրի մարզերում ամբողջությամբ ոչնչացել է համապատասխանաբար 4-ական հեկտար աշնանացան։
Ընդհանուր առմամբ, 23 հեկտարի կորուստը երկրի ցանքատարածությունների ընդհանուր ծավալի համեմատ մեծ ցուցանիշ չէ, սակայն այն ցույց է տալիս գյուղատնտեսության ոլորտում եղանակային և արտադրական ռիսկերի մշտական առկայությունը։
Ի՞նչ է նշանակում «ամբողջությամբ ոչնչացած աշնանացան»
Պաշտոնական վիճակագրական հաշվառման մեթոդաբանությամբ «ամբողջությամբ ոչնչացած» են համարվում այն աշնանացան մշակաբույսերի տարածքները, որտեղ նախորդ տարվա աշնանը կատարված ցանքն ամբողջությամբ կորել է մինչև ընթացիկ տարվա գարնանացան մշակաբույսերի ցանքի ավարտը։
Նման հողատարածքները հետագայում կարող են վերացանվել գարնանացան մշակաբույսերով կամ ընդհանրապես չվերացանվել։
Աշնանացան մշակաբույսերի կորուստները կարող են պայմանավորված լինել տարբեր գործոններով՝ ձմեռային սառնամանիքով, ձյան ծածկույթի բացակայությամբ, գարնանային ցրտահարություններով, երաշտով, հիվանդություններով կամ այլ բնական և արտադրական ռիսկերով։
Գարնանացան հացահատիկի ցանքատարածքները փոքր են մնացել
2026 թվականի տվյալների հետաքրքիր ցուցանիշներից մեկը գարնանացան հացահատիկային մշակաբույսերի համեմատաբար փոքր տարածքն է։
Չնայած պետական աջակցության ծրագրին՝ գարնանացան հացահատիկային մշակաբույսերի ցանքատարածքը կազմել է ընդամենը 2 հազար 127 հեկտար։ Միևնույն ժամանակ, ընդհանուր գարնանացանը կազմել է 39 հազար 192 հեկտար։
Այս տվյալները հետաքրքիր են հատկապես այն պատճառով, որ կառավարությունը 2026 թվականին սկսել էր բուսաբուծության աջակցության նոր ծրագիր, որի նպատակներից մեկը գարնանացան հացահատիկային մշակաբույսերի ցանքատարածությունների ընդլայնումն է։
Պետությունը նպատակ ունի ավելացնել ցանքատարածքները
Կառավարության հաստատած բուսաբուծության աջակցության 2026 թվականի ծրագրով նախատեսվում է ընդլայնել հացահատիկային, հատիկաընդեղեն և բազմամյա խոտաբույսերի մշակությունը։
Ծրագրի համաձայն՝ նախատեսվում է մոտ 26 հազար հեկտարով ավելացնել համապատասխան մշակաբույսերի ցանքատարածությունները, այդ թվում՝
- 23 հազար 500 հեկտար գարնանացան հացահատիկային մշակաբույսեր,
- 2 հազար հեկտար եգիպտացորեն,
- 500 հեկտար հատիկաընդեղեն մշակաբույսեր,
- 2 հազար հեկտար բազմամյա խոտաբույսեր՝ առվույտ և կորնգան։
Ծրագրի շրջանակում տնտեսավարողների հիմնական ծախսերի մի մասը փոխհատուցվում է պետության կողմից։ Մասնավորապես, գարնանացան հացահատիկային մշակաբույսերի համար մեկ հեկտարի հաշվով նախատեսվում է մինչև 70 հազար դրամի, իսկ եգիպտացորենի դեպքում՝ մինչև 85 հազար դրամի փոխհատուցում։
Պարենային անվտանգության հարցը շարունակում է առաջնային մնալ
Հայաստանում ցորենի և այլ հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության ավելացումը շարունակում է կարևոր նշանակություն ունենալ երկրի պարենային անվտանգության համար։
Կառավարության բուսաբուծության աջակցության ծրագրի հիմնական նպատակներից մեկն էլ հենց տեղական արտադրության ավելացման և ներմուծումից կախվածության նվազեցման միջոցով պարենային ինքնաբավության մակարդակի բարձրացումն է։
Պետական ծրագրի ակնկալվող արդյունքներից է շուրջ 26 հազար հեկտար տարածքում հավաստագրված սերմերով ցանքի իրականացումը և հացահատիկային ու հատիկաընդեղեն մշակաբույսերի համախառն արտադրանքի ավելացումը։
Փոքր կորուստ, բայց մեծ խնդիրների հիշեցում
2026 թվականին արձանագրված 23 հեկտար ամբողջությամբ ոչնչացած աշնանացանը, թվային առումով, Հայաստանի ընդհանուր ցանքատարածությունների համեմատ մեծ կորուստ չէ։
Սակայն գյուղատնտեսության ոլորտում յուրաքանչյուր նման ցուցանիշ հիշեցնում է, որ բերքի արտադրությունը շարունակում է մեծապես կախված մնալ բնական պայմաններից։
Կլիմայական փոփոխությունները, անկանոն տեղումները, երաշտները, գարնանային ցրտահարությունները և ջրային ռեսուրսների խնդիրները կարող են առաջիկա տարիներին ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ Հայաստանի բուսաբուծության վրա։
Այդ պայմաններում միայն ցանքատարածությունների ընդլայնումը բավարար չէ։ Անհրաժեշտ է զուգահեռաբար ներդնել ավելի արդյունավետ ոռոգման համակարգեր, ապահովել որակյալ և տեղական պայմաններին հարմարեցված սերմերի օգտագործումը, զարգացնել գյուղատնտեսական ապահովագրությունը և ուժեղացնել ֆերմերների խորհրդատվական աջակցությունը։
2026 թվականի ցանքատարածությունների առաջին պատկերը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը շարունակում է մեծապես հենվել աշնանացան ցորենի արտադրության վրա, մինչդեռ գարնանացան հացահատիկային մշակաբույսերի ընդլայնման ուղղությամբ պետական ծրագրերի արդյունքները դեռևս առանձին գնահատման կարիք ունեն։
Առաջիկա ամիսներին արդեն պարզ կլինի, թե այս տարվա ցանքատարածությունները որքան բերք կտան և արդյոք պետական աջակցության ծրագրերը կկարողանան իրական ազդեցություն ունենալ Հայաստանի բուսաբուծության ծավալների և պարենային ինքնաբավության մակարդակի վրա։