Հայաստանի գյուղատնտեսությունը աստիճանաբար կանգնում է նոր տեխնոլոգիական փոփոխության շեմին։

Սեպտեմբերի 3-ին Հայաստանի էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանի և ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության՝ FAO-ի գլխավոր տնօրեն Չյու Դոնգյուի հանդիպման ընթացքում քննարկվել են գյուղատնտեսության զարգացման առաջնահերթ ուղղությունները, այդ թվում՝ ոլորտի թվայնացման հնարավորությունները։

Առաջին հայացքից «թվային գյուղատնտեսություն» արտահայտությունը կարող է հեռու թվալ Հայաստանի գյուղական համայնքներից։

Սակայն իրականում խոսքը տեխնոլոգիաների մասին է, որոնք առաջիկա տարիներին կարող են փոխել ֆերմերի առօրյա աշխատանքը՝ սկսած ոռոգումից մինչև բերքի կանխատեսում։

Ի՞նչ է թվային գյուղատնտեսությունը
Թվային գյուղատնտեսությունը համակարգ է, որի դեպքում գյուղատնտեսական որոշումները կայացվում են ոչ միայն փորձի և տեսողական դիտարկումների, այլ նաև տվյալների հիման վրա։

Ֆերմերը կարող է իրական ժամանակում տեղեկություն ստանալ.

հողի խոնավության մասին,
օդի ջերմաստիճանի մասին,
տեղումների քանակի մասին,
բույսերի աճի վիճակի մասին,
հիվանդությունների հնարավոր տարածման մասին,
ջրի անհրաժեշտության մասին։
Այս տվյալները հավաքվում են տարբեր սարքերի միջոցով, այնուհետև մշակվում համակարգչային ծրագրերի կամ արհեստական բանականության օգնությամբ։

Արդյունքում ֆերմերը կարող է ավելի արագ հասկանալ, թե ինչ է կատարվում իր դաշտում կամ այգում։

Սենսորը կարող է ասել՝ երբ է պետք ջրել
Հայաստանի գյուղատնտեսության համար թվայնացման ամենակարևոր ուղղություններից մեկը կարող է լինել խելացի ոռոգումը։

Այսօր շատ տնտեսություններ դեռևս ոռոգման որոշումները կայացնում են հիմնականում փորձի հիման վրա։

Սակայն հողի մեջ տեղադրված սենսորները կարող են չափել խոնավության մակարդակը և ցույց տալ, թե իրականում որքան ջուր է անհրաժեշտ բույսին։

Այս համակարգը կարող է օգնել.

խնայել ջուրը,
նվազեցնել էլեկտրաէներգիայի ծախսը,
կանխել ավելորդ ոռոգումը,
բարելավել բերքի որակը։
Ջրի սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում Հայաստանի համար այս ուղղությունը կարող է առանձնահատուկ նշանակություն ունենալ։

Դրոնը կարող է դառնալ ֆերմերի նոր օգնականը
Թվային գյուղատնտեսության կարևոր գործիքներից են նաև դրոնները։

Դրանք կարող են կարճ ժամանակում ուսումնասիրել մեծ տարածքներ և հայտնաբերել խնդիրներ, որոնք դաշտում քայլելով միշտ չէ, որ հնարավոր է արագ նկատել։

Օրինակ՝ դրոնային պատկերների միջոցով հնարավոր է տեսնել.

բույսերի աճի անհավասարությունը,
ջրի պակաս ունեցող հատվածները,
հիվանդությունների առաջին նշանները,
վնասված տարածքները։
Ապագայում դրոնները կարող են օգտագործվել նաև պարարտանյութերի և բույսերի պաշտպանության միջոցների ավելի ճշգրիտ կիրառման համար։

Այսինքն՝ ամբողջ դաշտը նույն կերպ մշակելու փոխարեն հնարավոր կլինի միջամտել միայն այն հատվածներում, որտեղ խնդիր կա։

Արհեստական բանականությունը մտնում է դաշտ
Վերջին տարիներին արհեստական բանականությունը սկսել է կիրառվել նաև գյուղատնտեսությունում։

AI համակարգերը կարող են վերլուծել հազարավոր տվյալներ և օգնել կանխատեսել.

բերքատվությունը,
հիվանդությունների տարածման հավանականությունը,
եղանակային ռիսկերը,
վնասատուների ակտիվությունը։
Օրինակ՝ համակարգը կարող է համեմատել տվյալ տարվա եղանակային պայմանները նախորդ տարիների տվյալների հետ և ֆերմերին նախազգուշացնել հնարավոր ռիսկերի մասին։

Սա հատկապես կարևոր կարող է լինել կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում, երբ ավանդական գյուղատնտեսական օրացույցները գնալով ավելի քիչ կանխատեսելի են դառնում։

Թվայնացումը կարող է օգնել նաև փոքր ֆերմերին
Թվային գյուղատնտեսության մասին խոսելիս հաճախ պատկերացնում են հսկայական ֆերմաներ, ռոբոտներ և թանկարժեք տեխնիկա։

Սակայն տեխնոլոգիաները աստիճանաբար հասանելի են դառնում նաև փոքր տնտեսություններին։

Սմարթֆոնի միջոցով ֆերմերը արդեն կարող է օգտագործել.

եղանակային կանխատեսման մասնագիտացված ծրագրեր,
բույսերի հիվանդությունները ճանաչող հավելվածներ,
դաշտերի քարտեզագրման համակարգեր,
գյուղատնտեսական խորհրդատվական հարթակներ,
շուկայի գների մասին տեղեկատվական համակարգեր։
Հետևաբար թվային գյուղատնտեսությունը պարտադիր չէ սկսել միլիոնավոր դրամների ներդրումից։

Այն կարող է սկսվել սովորական սմարթֆոնից և տվյալների ավելի ճիշտ օգտագործումից։

Հայաստանի հիմնական խնդիրը միայն տեխնոլոգիա գնելը չէ
Սակայն տեխնոլոգիան ինքնին չի կարող լուծել գյուղատնտեսության բոլոր խնդիրները։

Հայաստանի դեպքում կարևոր հարց է, թե ով է աշխատելու այդ տեխնոլոգիաների հետ։

Շատ գյուղացիական տնտեսություններում դեռևս չկա համապատասխան մասնագետ կամ տեխնիկական գիտելիք։

Բացի այդ, խնդիրներ կարող են առաջանալ.

ինտերնետի հասանելիության,
սարքավորումների արժեքի,
սպասարկման,
ծրագրերի հայերեն հասանելիության,
ֆերմերների վերապատրաստման հետ կապված։
Այդ պատճառով թվայնացումը պետք է լինի ոչ միայն սարքավորումների ներմուծում, այլ ամբողջական համակարգ։

Անհրաժեշտ է, որ տեխնոլոգիայի հետ միասին զարգանան նաև գյուղատնտեսական խորհրդատվությունը և ֆերմերների կրթությունը։

FAO-ի դերը Հայաստանի գյուղատնտեսության արդիականացման գործում
FAO-ն արդեն երկար տարիներ աշխատում է Հայաստանի գյուղատնտեսության տարբեր ուղղություններում։

Կազմակերպության և Հայաստանի համագործակցության շրջանակում իրականացվում են ծրագրեր, որոնք վերաբերում են.

գյուղական զարգացմանը,
բնական ռեսուրսների կառավարմանը,
կլիմայական փոփոխություններին հարմարվողականությանը,
արժեքային շղթաների զարգացմանը,
անասնաբուժական վերահսկողությանը,
հողերի կառավարմանը,
գյուղատնտեսության թվայնացմանը։
Հայաստանի և FAO-ի համագործակցության կարևորությունը հատկապես այն է, որ միջազգային կազմակերպությունը կարող է բերել ոչ միայն ֆինանսական աջակցություն, այլ նաև տարբեր երկրների փորձը։

Հայ ֆերմերի համար հաճախ ամենակարևոր հարցը ոչ թե այն է, թե ինչ նոր տեխնոլոգիա կա աշխարհում, այլ՝ արդյոք այն աշխատելու է Հայաստանի պայմաններում։

Թվային գյուղատնտեսությունը կարող է փոխել նաև պետական կառավարման համակարգը
Տեխնոլոգիաները կարող են օգտակար լինել ոչ միայն առանձին ֆերմերներին։

Պետությունը նույնպես կարող է տվյալների միջոցով ավելի ճշգրիտ պատկերացում կազմել գյուղատնտեսության իրական վիճակի մասին։

Թվային համակարգերի միջոցով հնարավոր կլինի ավելի լավ հասկանալ.

ինչ մշակաբույսեր են աճեցվում,
որքան տարածք է մշակվում,
որտեղ են առկա ջրի խնդիրներ,
ինչ վնաս է հասցրել երաշտը կամ կարկուտը,
ինչպիսի բերք է սպասվում տվյալ տարում։
Այս տեղեկատվությունը կարող է կարևոր լինել պետական աջակցության ծրագրերի, ապահովագրության և պարենային անվտանգության կառավարման համար։

Հայ ֆերմերի գյուղատնտեսությունը՝ էկրանի վրա
Ապագայի գյուղատնտեսությունում ֆերմերը կարող է առավոտյան դաշտ գնալուց առաջ հեռախոսով տեսնել իր տնտեսության հիմնական տվյալները։

Ո՞ր հատվածում է հողը չորացել։

Որտե՞ղ է բույսի աճը դանդաղել։

Ո՞ր օրն է սպասվում սառնամանիք։

Ե՞րբ է անհրաժեշտ ջրել։

Այս հարցերի պատասխանները կարող են աստիճանաբար հայտնվել մեկ թվային համակարգում։

Սա չի նշանակում, որ տեխնոլոգիան կփոխարինի ֆերմերին։

Ընդհակառակը՝ այն կարող է օգնել նրան ավելի արագ և տեղեկացված որոշումներ կայացնել։

Թվայնացումը կարող է դառնալ Հայաստանի գյուղատնտեսության հաջորդ փուլը
Հայաստանի գյուղատնտեսությունը վերջին տարիներին ակտիվորեն անցնում է նոր տեխնոլոգիաների կիրառման ճանապարհով։

Կաթիլային ոռոգումից մինչև ժամանակակից ջերմոցներ, գյուղատնտեսական ոլորտն արդեն փոխվում է։

Հաջորդ փուլը կարող է լինել տվյալների օգտագործումը։

Հայաստան–FAO համագործակցության շրջանակում թվային գյուղատնտեսության քննարկումը ցույց է տալիս, որ այս ուղղությունն արդեն դիտարկվում է որպես ոլորտի զարգացման կարևոր բաղադրիչ։

Սակայն իրական արդյունքը կախված կլինի նրանից, թե որքան արագ նոր տեխնոլոգիաները կհասնեն ոչ միայն խոշոր ընկերություններին, այլ նաև Հայաստանի հազարավոր փոքր և միջին գյուղացիական տնտեսություններին։

Որովհետև գյուղատնտեսության թվային ապագան իրականում սկսվում է ոչ թե արհեստական բանականությունից կամ թանկարժեք ռոբոտից։

Այն սկսվում է մի պարզ հարցից.

ֆերմերն ունի՞ բավարար տեղեկատվություն ճիշտ ժամանակին ճիշտ որոշում կայացնելու համար։