Տավուշի մարզի Հովք գյուղում գործող «Կանաչ ուսուցման կենտրոնը» շարունակում է ուշադրություն գրավել ոչ միայն գյուղատնտեսության, այլև կայուն զարգացման և ագրոտուրիզմի տեսանկյունից։ Օգոստոսի 30-ին կենտրոն է այցելել Հայաստանում Եվրոպական միության դեսպան Վասիլիս Մարագոսը՝ Սևանա լիճ և Տավուշի մարզ կատարած այցի շրջանակում։
ԵՄ գրասենյակի հաղորդմամբ՝ ԵՄ ֆինանսավորմամբ գործող կենտրոնը հարթակ է ֆերմերների, երիտասարդների և գյուղատնտեսությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այստեղ համատեղվում են ուսուցումը, համայնքային կյանքը, բնությունը և զբոսաշրջությունը։ ԵՄ դեսպանը նշել է, որ կենտրոնի գործունեությունը նպաստում է տարածաշրջանում ավելի կայուն գյուղատնտեսության և ագրոտուրիզմի զարգացմանը։
Այստեղ պարզապես դասընթացներ չեն անցկացվում
Հովքի կենտրոնի առանձնահատկությունն այն է, որ գյուղատնտեսական գիտելիքները ներկայացվում են ոչ միայն տեսական դասընթացների միջոցով։ Կենտրոնում ստեղծվել է փորձացուցադրական տնտեսություն, որտեղ այցելուները կարող են տեղում տեսնել տարբեր մշակաբույսերի աճեցման և հողի արդյունավետ օգտագործման մեթոդները։
Կենտրոնի տարածքում աճեցվում են տարբեր տեսակի բանջարեղեն, կանաչեղեն և խոտաբույսեր։ Կենտրոնի ներկայացմամբ՝ փորձացուցադրական տնտեսությունում ներկայացված է ավելի քան 150 տեսակի բանջարեղեն, կանաչեղեն և ոչ ավանդական մշակաբույս։ Այստեղ այցելուներին ներկայացվում են նաև կաթիլային և անձրևացման ոռոգման համակարգերը, կարկտապաշտպան միջոցները, կոմպոստացումը և այլ տեխնոլոգիաներ։
Կենտրոնի ծրագրերից մեկի շրջանակում 1000 քմ տարածքում ստեղծվել է ինտենսիվ այգի՝ հակակարկտային ցանցով, շպալերային համակարգով և ավտոմատ կաթիլային ոռոգմամբ։ Առանձին տարածքներում աճեցվում են նաև բարձրարժեք կանաչեղեն և խոտաբույսեր։
«Հողից մինչև շուկա»
Կենտրոնի գործունեության կարևոր ուղղություններից մեկը ֆերմերին ամբողջ գործընթացը հասկացնելն է՝ հողից մինչև վերջնական սպառող։
«Ա1+»-ի հրապարակման համաձայն՝ Հովքի կենտրոնում ուսուցման ընթացքում ֆերմերներին և ուսանողներին ներկայացվում է հենց «հողից շուկա» ամբողջ շղթան։ Կենտրոնի փորձացուցադրական այգում և ջերմոցում աճեցվում են, մասնավորապես, տարբեր սորտերի ելակ, լոլիկ, բրյուսելյան կաղամբ, պղպեղ, ինչպես նաև ավելի քան 100 տեսակի խոտաբույս և դեղաբույս։
Կենտրոնի նպատակը փոքր հողատարածքն անգամ հնարավորինս արդյունավետ օգտագործելն է։ Այստեղ փորձ է արվում ցույց տալ, որ գյուղացին կարող է սահմանափակ տարածքից ստանալ ավելի բարձր արժեք ունեցող արտադրանք՝ ճիշտ մշակաբույսի, տեխնոլոգիայի և շուկայի ընտրության միջոցով։
Գյուղատնտեսություն և զբոսաշրջություն՝ մեկ վայրում
Հովքի կենտրոնը գյուղատնտեսական ուսուցումը կապում է նաև գյուղական զբոսաշրջության հետ։
Կենտրոնի տվյալներով՝ այստեղ անցկացվել են կայուն գյուղատնտեսության, ագրոտուրիզմի, ջերմոցների կառավարման և այլ թեմաներով դասընթացներ։ Տարածքում կան նաև փայտե տնակներ, որոնք հնարավորություն են տալիս այցելուներին մնալ կենտրոնում և ավելի երկար ժամանակ ծանոթանալ դրա գործունեությանը։
Այս մոդելի գաղափարը պարզ է․ մարդը գալիս է ոչ միայն գյուղը տեսնելու, այլ կարող է միաժամանակ ծանոթանալ գյուղատնտեսական արտադրությանը, մասնակցել ուսուցման, տեսնել տարբեր մշակաբույսեր և հասկանալ, թե ինչպես է ձևավորվում գյուղմթերքի արժեքը։
Կենտրոնը նաև նշում է, որ իր տարածքում աճեցվող ավելի քան 100 բույսեր մշակվում են առանց թունանյութերի կիրառման, իսկ դրանց մի մասն օգտագործվում է տեղում սննդի պատրաստման համար։
Կենտրոնը նոր չէ, բայց նրա դերը շարունակում է ընդլայնվել
Հովքի «Կանաչ ուսուցման կենտրոնը» նորաստեղծ նախագիծ չէ։ «Կանաչ արահետ» կազմակերպության տվյալներով՝ կենտրոնը հիմնադրվել է 2015 թվականին՝ որպես օրգանական ֆերմերային տնտեսության մոդել, իսկ 2021 թվականին Հովքում ստեղծվել է կենտրոնի առանձին մասնաճյուղը։
Տարիների ընթացքում այն վերածվել է գյուղատնտեսական ուսուցման, փորձարկումների, խորհրդատվության և գյուղական զբոսաշրջության համատեղ հարթակի։
Այս տեսանկյունից ԵՄ դեսպանի վերջին այցը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես դիվանագիտական այց, այլև որպես ուշադրության ևս մեկ նշան այնպիսի գյուղական նախաձեռնությունների նկատմամբ, որոնք փորձում են գյուղատնտեսությունը կապել կրթության, նոր տեխնոլոգիաների, բնապահպանական մոտեցումների և զբոսաշրջության հետ։
Ի՞նչ կարող է տալ նման կենտրոնը գյուղացուն
Հայաստանի գյուղատնտեսության համար նման կենտրոնների կարևորությունը միայն նոր մշակաբույսեր ցույց տալու մեջ չէ։
Ֆերմերը կարող է տեղում տեսնել՝ ինչպես է աշխատում կաթիլային ոռոգումը, ինչ արդյունք կարող է տալ հակակարկտային համակարգը, ինչպես կարելի է փոքր տարածքում բարձրարժեք մշակաբույսեր աճեցնել և ինչ նշանակություն ունի արտադրանքի իրացման շուկան։
Այսինքն՝ գյուղատնտեսական գիտելիքը տեղափոխվում է գրքից ու դասարանից իրական հողատարածք։
Հատկապես փոքր հողատարածք ունեցող գյուղացիների համար սա կարևոր մոտեցում է․ ճիշտ ընտրված մշակաբույսը, ջրի արդյունավետ օգտագործումը, բերքի որակը և վաճառքի շուկան կարող են երբեմն ավելի մեծ նշանակություն ունենալ, քան պարզապես մշակվող հողատարածքի չափը։
Հովքի փորձը՝ որպես գյուղի զարգացման մոդել
Հովքի «Կանաչ ուսուցման կենտրոնի» փորձը հետաքրքիր է նաև մեկ այլ պատճառով։ Այստեղ գյուղատնտեսությունը դիտարկվում է ոչ թե առանձին ոլորտ, այլ գյուղական տարածքի զարգացման մի մաս։
Գյուղատնտեսական արտադրություն + ուսուցում + զբոսաշրջություն + բնություն + նոր տեխնոլոգիաներ․ այս համադրությունն է, որ կենտրոնը փորձում է զարգացնել։
ԵՄ դեսպանի այցի առիթով կենտրոնի մասին կրկին խոսելը նաև հնարավորություն է ուշադրություն դարձնելու այն հարցին, թե Հայաստանի գյուղերում քանի նման վայր կարող է ձևավորվել, որտեղ ֆերմերը ոչ միայն արտադրում է, այլ նաև սովորում է, փորձարկում և իր արտադրանքը կապում զբոսաշրջության ու շուկայի հետ։
Հովքի օրինակը ցույց է տալիս, որ գյուղական համայնքի զարգացումը պարտադիր չէ սահմանափակվի միայն գյուղատնտեսական արտադրանքի ծավալների ավելացմամբ։ Երբ գյուղատնտեսությունը միանում է գիտելիքին, տեխնոլոգիային և զբոսաշրջությանը, գյուղը կարող է դառնալ նաև գիտելիքի, փորձի և նոր հնարավորությունների կենտրոն։
Աղբյուրներ՝ Հայաստանի Հանրային ռադիո, ՀՀ-ում ԵՄ ներկայացուցչության հաղորդագրության հիման վրա հրապարակված նյութեր, «Ա1+», «Կանաչ արահետ» ՀԿ-ի և Green Center-ի պաշտոնական տեղեկատվություն։