Հայաստանում գյուղատնտեսական մշակաբույսերի համար ցրտահարության վտանգը տարբեր մարզերում և ժամանակահատվածներում էականորեն տարբեր է։ Բազմամյա դիտարկումների և տվյալների վերլուծության հիման վրա առանձնացվել են այն տարածքներն ու ժամանակահատվածները, որտեղ վաղ աշնանային և ուշ գարնանային ցրտահարությունների հավանականությունն առավել բարձր է։
Ցրտահարությունը գյուղատնտեսության համար լուրջ ռիսկ է, հատկապես այն ժամանակ, երբ պտղատու ծառերը, խաղողի վազերը և մի շարք մշակաբույսեր գտնվում են ակտիվ աճի կամ ծաղկման փուլում։ Ցածր ջերմաստիճանը կարող է վնասել բույսերի ծաղիկները, երիտասարդ պտուղներն ու նորաճ կադրերը և հանգեցնել բերքի զգալի կորստի։
Ո՞ր ժամանակահատվածներն են առավել վտանգավոր
Հայաստանի տարբեր գյուղատնտեսական գոտիներում ցրտահարության ռիսկային ժամանակահատվածները տարբեր են։
Օրինակ՝ Արարատյան դաշտում ուշ գարնանային ցրտահարությունների հիմնական վտանգավոր շրջանը դիտարկվում է ապրիլի 2–15-ը, իսկ վաղ աշնանային ցրտահարությունների ռիսկը հիմնականում սկսվում է հոկտեմբերի 22-ից և կարող է շարունակվել մինչև նոյեմբերի սկիզբ կամ ավելի ուշ։
Սակայն վտանգավոր ժամանակահատվածը նույնը չէ Հայաստանի բոլոր տարածքների համար։ Բարձրադիր և ցածրադիր գոտիների, ինչպես նաև տարբեր միկրոկլիմայական պայմաններ ունեցող համայնքների միջև կարող են էական տարբերություններ լինել։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր գյուղատնտեսության համար
Ցրտահարության վնասները հատկապես մեծ են, երբ այն համընկնում է բույսերի զգայուն զարգացման փուլերի հետ։
Գարնանը նույնիսկ կարճատև ցածր ջերմաստիճանը կարող է վնասել արդեն բացված ծաղիկներն ու նոր ձևավորված պտուղները։ Պտղատու այգիներում դա կարող է ուղղակիորեն անդրադառնալ տվյալ տարվա բերքատվության վրա։
Աշնանային ցրտահարությունները ևս վտանգավոր են, հատկապես այն մշակաբույսերի համար, որոնք դեռևս չեն ավարտել վեգետացիան կամ որոնց բերքը դեռևս գտնվում է դաշտում։
Ռիսկի կանխատեսումը կարող է օգնել նվազեցնել կորուստները
Ցրտահարության ռիսկային գոտիների և ժամանակահատվածների առանձնացումը կարևոր է նաև կանխարգելիչ միջոցառումների պլանավորման տեսանկյունից։
Ֆերմերները, նախապես իմանալով իրենց տարածքում ցրտահարության առավել հավանական ժամանակահատվածները, կարող են ավելի ուշադիր հետևել կարճաժամկետ եղանակային կանխատեսումներին և անհրաժեշտության դեպքում ժամանակին կիրառել պաշտպանական միջոցներ։
Այգեգործության ոլորտում կիրառվող մեթոդների շարքում կարող են լինել ծածկային միջոցները, ոռոգման համապատասխան կազմակերպումը, օդի շրջանառության կառավարման որոշ տեխնոլոգիաներ և այլ ագրոտեխնիկական միջոցառումներ՝ կախված մշակաբույսից, տարածքի պայմաններից և սպասվող ջերմաստիճանից։
Միևնույն ժամանակ, ցրտահարության դեմ պայքարի արդյունավետ մեթոդը պետք է ընտրվի կոնկրետ մշակաբույսի և տեղանքի առանձնահատկություններին համապատասխան։
Ցրտահարությունը՝ կլիմայական ռիսկ, որին պետք է պատրաստվել
Հայաստանի գյուղատնտեսության համար եղանակային ծայրահեղ երևույթների կանխատեսումն ու ռիսկերի կառավարումը գնալով ավելի կարևոր նշանակություն են ստանում։
Ցրտահարության ռիսկային տարածքների և ժամանակահատվածների վերաբերյալ տվյալները կարող են ֆերմերներին օգնել ոչ միայն ընթացիկ աշխատանքները կազմակերպելու, այլև երկարաժամկետ որոշումներ կայացնելու հարցում՝ այգիների տեղակայման, մշակաբույսերի ընտրության և դրանց պաշտպանության տեխնոլոգիաների վերաբերյալ։
Գյուղատնտեսության համար խնդիրը միայն այն չէ, թե երբ է լինելու ցրտահարությունը, այլև՝ որքանով է տնտեսությունը պատրաստ դրան։
Այդ պատճառով ցրտահարության ռիսկային գոտիների քարտեզագրումն ու կանխատեսումը կարող են դառնալ գյուղատնտեսական կորուստների նվազեցման կարևոր գործիք։