Արարատյան դաշտավայրի գյուղատնտեսության համար ոռոգման ջրի հասանելիությունը տարիներ շարունակ եղել է առանցքային խնդիր։ Այժմ Վեդու ջրամբարի և դրան միացված ոռոգման համակարգի գործարկումը կարող է փոխել ոչ միայն ջրի մատակարարման եղանակը, այլև գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման տրամաբանությունը։

Վեդու ջրամբարի ծրագրի նպատակն է Արարատյան դաշտավայրում բարձրացնել ոռոգվող գյուղատնտեսության կայունությունը, ավելացնել ջրային ռեսուրսների հասանելիությունը և բարելավել ոռոգման արդյունավետությունը։ Ջրամբարի ընդհանուր տարողությունը կազմում է շուրջ 29.4 մլն խորանարդ մետր։ Ծրագրով նախատեսվում է ապահովել շուրջ 3,220 հեկտար հողատարածքի ինքնահոս ոռոգում՝ Արարատի մարզի 11 բնակավայրերում։

Մեխանիկականից՝ ինքնահոս ոռոգման

Ծրագրի կարևոր փոփոխություններից մեկը մեխանիկական ոռոգումից ինքնահոս ոռոգման անցումն է։ Սա գյուղատնտեսության համար միայն տեխնիկական փոփոխություն չէ։

Եթե նախկինում ջուրը որոշ տարածքներ հասցնելու համար անհրաժեշտ էր պոմպակայանների միջոցով էլեկտրաէներգիա ծախսել, ապա նոր համակարգը նախատեսում է ջրի ինքնահոս մատակարարում։ Ծրագրի գնահատմամբ՝ դրա արդյունքում տարեկան հնարավոր կլինի խնայել մոտ 19 մլն կՎտ/ժամ էլեկտրաէներգիա։

Սա կարող է նշանակել նաև ոռոգման ինքնարժեքի նվազման հնարավորություն, եթե համակարգի շահագործման և ջրի մատակարարման մյուս ծախսերը պահպանվեն կառավարելի մակարդակում։

Ջուր ունենալը դեռ բավարար չէ

Միևնույն ժամանակ, գյուղատնտեսության համար կարևոր է ոչ միայն ջրի առկայությունը, այլև այն, թե որքան արդյունավետ է ջուրը հասնում հողատարածքին։

Հուլիսին Հայաստանի Հանրային ռադիոն անդրադարձել էր հենց այս խնդրին՝ նշելով, որ նույնիսկ լի ջրամբարների պայմաններում կարող են առաջանալ ոռոգման խնդիրներ, եթե ջուրը գյուղացուն չի հասնում առանց կորուստների։ Այդ համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև ջրախնայող տեխնոլոգիաների ճիշտ կիրառումը։

Արարատյան դաշտավայրի պայմաններն ավելի բարդ են նաև հողի և կլիմայի առանձնահատկությունների պատճառով։ Բարձր ջերմաստիճանը, որոշ տարածքներում աղակալման խնդիրները և հողի ծանր մեխանիկական կազմը նշանակում են, որ ջրի կառավարման արդյունավետությունը պետք է դիտարկել ամբողջ համակարգի մակարդակով։

Ի՞նչ կարող է փոխվել գյուղատնտեսության մեջ

Վեդու ջրամբարի ազդեցությունը կարող է ավելի լայն լինել, քան պարզապես ոռոգման ջրի հասանելիության բարելավումը։

Կայուն ոռոգումը ֆերմերին հնարավորություն է տալիս ավելի վստահ պլանավորել մշակաբույսերի ընտրությունը, նվազեցնել ջրի պակասի պատճառով բերքի կորստի ռիսկը և ներդրումներ կատարել բազմամյա մշակաբույսերի ու ավելի բարձրարժեք արտադրության մեջ։

Հայաստանի Տարածքային զարգացման հիմնադրամը նշում է, որ ծրագրի նպատակներից մեկը նաև Արարատյան հարթավայրում գյուղատնտեսական հողերի լքման միտումները հակադարձելն ու գյուղատնտեսական արտադրությունը բարձրացնելն է։

Այսինքն՝ ջրամբարի իրական արդյունավետությունը պետք է գնահատել ոչ միայն նրանով, թե քանի միլիոն խորանարդ մետր ջուր է կուտակվում, այլև՝ քանի հեկտար հող է ավելի արդյունավետ մշակվում, ինչքան է ավելանում բերքատվությունը և որքանով է աճում գյուղացու եկամուտը։

Հաջորդ կարևոր հարցը՝ ջրի կառավարումը

Վեդու ջրամբարը ստեղծում է անհրաժեշտ ենթակառուցվածքը, սակայն դրա տնտեսական արդյունքը կախված է նաև հետագա կառավարումից։

Գյուղատնտեսության համար կարևոր կլինի հասկանալ՝ ինչպիսի ջրաբաշխման մեխանիզմ է գործելու, ինչ ծախսեր են ունենալու տնտեսությունները, ինչպես են վերահսկվելու ջրի կորուստները և արդյոք ջրախնայող տեխնոլոգիաների ներդրումը հասանելի կլինի փոքր և միջին տնտեսություններին։

Վեդու ջրամբարի ծրագիրը շուրջ 90 մլն եվրո ընդհանուր արժեքով խոշոր ներդրում է։ Ջրամբարի ծավալը՝ մոտ 29.4 մլն խորանարդ մետր, իսկ նախատեսվող ազդեցությունը՝ հազարավոր հեկտար գյուղատնտեսական հողերի ոռոգման բարելավում։

Հետևաբար առաջիկա տարիներին հիմնական չափանիշը պետք է լինի ոչ թե միայն ջրամբարի կառուցման ավարտը, այլ դրա իրական ազդեցությունը Արարատյան դաշտի գյուղատնտեսության վրա։

Եթե ջրի ավելի կայուն հասանելիությունը հանգեցնի բերքատվության աճի, նոր մշակաբույսերի տարածմանը, գյուղատնտեսական հողերի ավելի ակտիվ օգտագործմանը և ֆերմերների եկամուտների ավելացմանը, ապա Վեդու ջրամբարը կարող է դառնալ Արարատյան դաշտի գյուղատնտեսական զարգացման կարևոր ենթակառուցվածք։

Իսկ եթե ջուրը հասանելի լինի, բայց ջրաբաշխման ցանցերում կորուստները, բարձր ծախսերը և ջրի կառավարման խնդիրները պահպանվեն, ապա ջրամբարի հնարավոր տնտեսական ազդեցությունը կարող է զգալիորեն ավելի փոքր լինել։

Հենց այդ պատճառով Վեդու ջրամբարի հաջորդ փուլը պետք է դիտարկել ոչ թե որպես շինարարական ծրագրի ավարտ, այլ որպես Արարատյան դաշտի ոռոգման նոր համակարգի աշխատանքի սկիզբ։