Մրգերն ու բանջարեղենը շարունակում են մնալ համաշխարհային գյուղատնտեսության կարևորագույն ուղղություններից մեկը։
Դրանց նշանակությունը միայն սննդի արտադրությամբ չի սահմանափակվում․ ոլորտը միավորում է գյուղատնտեսական արտադրությունը, վերամշակումը, առևտուրը, աշխատատեղերը և գյուղական համայնքների տնտեսական զարգացումը։
ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպությունը՝ FAO-ն, այս ուղղության շրջանակում առանձնացնում է մրգերի և բանջարեղենի ամբողջ արժեշղթայի կարևորությունը՝ արտադրությունից մինչև շուկա և վերջնական սպառում։
Արտադրությունից մինչև սպառող
Մրգի և բանջարեղենի ճանապարհը դաշտից կամ այգուց մինչև սպառողի սեղան բավական երկար է։ Այն ներառում է սերմերի և տնկանյութի ընտրություն, հողի նախապատրաստում, ոռոգում, բույսերի պաշտպանություն, բերքահավաք, պահեստավորում, տեսակավորում, փաթեթավորում, տեղափոխում և վաճառք։
Այս փուլերից որևէ մեկում առաջացած խնդիր կարող է ազդել ամբողջ շղթայի արդյունավետության վրա։ Հատկապես արագ փչացող մթերքի դեպքում մեծ նշանակություն ունեն սառնարանային պահեստները, ճիշտ փաթեթավորումը և արագ տեղափոխումը։
Գյուղական համայնքների եկամուտների աղբյուր
Մրգի և բանջարեղենի արտադրությունը բազմաթիվ երկրներում գյուղական բնակչության համար եկամտի կարևոր աղբյուր է։ Ոլորտի զարգացումը կարող է նպաստել ոչ միայն ֆերմերների եկամուտների աճին, այլև վերամշակող ձեռնարկությունների, պահեստների, լոգիստիկ և առևտրային ծառայությունների զարգացմանը։
Հայաստանի համար այս ուղղությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի։ Մեր երկիրը արտադրում է ծիրան, դեղձ, խնձոր, խաղող, բանջարեղենի տարբեր տեսակներ և այլ գյուղատնտեսական արտադրանք, որոնց մի մասը արտահանվում է։
Խնդիրը միայն արտադրելը չէ
Գյուղատնտեսության համար ավելի ու ավելի կարևոր է դառնում ոչ միայն մեծ քանակությամբ արտադրելը, այլև արտադրանքի կորուստները նվազեցնելը և ավելացված արժեք ստեղծելը։
Եթե ֆերմերը արտադրանքը կարողանում է ոչ միայն վաճառել թարմ վիճակում, այլև այն վերամշակել՝ դարձնելով հյութ, չիր, պահածո, սառեցված կամ այլ արտադրանք, ապա հնարավոր է բարձրացնել մեկ կիլոգրամ գյուղատնտեսական հումքից ստացվող արժեքը։
Այս պատճառով մրգի և բանջարեղենի ոլորտի զարգացումը պետք է դիտարկել ամբողջ արժեշղթայի տեսանկյունից։
Կլիմայի փոփոխությունը նոր խնդիրներ է առաջացնում
Բարձր ջերմաստիճանները, երաշտները, ջրի հասանելիության խնդիրները և եղանակային ծայրահեղ երևույթները ավելի մեծ ազդեցություն են ունենում գյուղատնտեսության վրա։
Մրգի և բանջարեղենի արտադրողները ստիպված են ավելի արդյունավետ օգտագործել ջուրը, ընտրել համապատասխան սորտեր, բարելավել ոռոգման համակարգերը և կիրառել այնպիսի տեխնոլոգիաներ, որոնք թույլ կտան պահպանել բերքատվությունը փոփոխվող կլիմայական պայմաններում։
Հայաստանի համար՝ արտադրությունից դեպի արժեքի ստեղծում
Հայաստանի գյուղատնտեսության զարգացման կարևոր ուղղություններից մեկը կարող է լինել մրգի և բանջարեղենի ամբողջ արժեշղթայի զարգացումը։ Խոսքը միայն նոր այգիներ կամ բանջարաբոստանային տնտեսություններ ստեղծելու մասին չէ։
Անհրաժեշտ է զարգացնել նաև պահեստավորման, սառեցման, տեսակավորման, փաթեթավորման, վերամշակման և արտահանման հնարավորությունները։
Այս մոտեցումը կարող է գյուղատնտեսական արտադրողին ավելի քիչ կախված դարձնել բերքի սեզոնային գներից և հնարավորություն տալ ավելի մեծ արժեք ստանալ իր արտադրանքից։
Մրգերն ու բանջարեղենը հետևաբար պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես սննդամթերք, այլև որպես գյուղատնտեսական տնտեսության, գյուղական զբաղվածության և արտահանման կարևոր բաղադրիչ։
Հենց այդ պատճառով այս ոլորտի զարգացումը պահանջում է համագործակցություն ֆերմերների, վերամշակողների, առևտրային կազմակերպությունների և պետական կառույցների միջև՝ արտադրությունից մինչև վերջնական սպառող ամբողջ շղթան արդյունավետ դարձնելու համար։