Սև ծովում նավահանգիստների, հացահատիկային ենթակառուցվածքների և առևտրային նավերի նկատմամբ շարունակվող հարձակումները սկսել են լուրջ խնդիրներ ստեղծել համաշխարհային հացահատիկի շուկայում։
Բեռնափոխադրումների մի մասը դադարեցվել կամ հետաձգվել է, իսկ մի շարք երկրներ ստիպված են այլընտրանքային մատակարարներ փնտրել։
Reuters-ը գրում է, որ հուլիսի սկզբից Չիկագոյի ցորենի ֆյուչերսների գինը բարձրացել է ավելի քան 17 տոկոսով։
Սև ծովը՝ աշխարհի հացահատիկի կարևորագույն ճանապարհներից մեկը
Ռուսաստանն ու Ուկրաինան միասին համաշխարհային հացահատիկի առևտրի առանցքային դերակատարներից են։
Ուկրաինան իր հացահատիկի արտահանման ավելի քան 90 տոկոսը իրականացնում է ծովային նավահանգիստների միջոցով, հիմնականում՝ Սև ծովի ուղղությամբ։
Վերջին շաբաթներին իրավիճակը կտրուկ վատացել է։ Ռուսական հարվածների հետևանքով վնասվել են ուկրաինական նավահանգիստներ և արտահանման ենթակառուցվածքներ, իսկ առանձին դեպքերում հարվածների են ենթարկվել նաև առևտրային նավեր։
Միաժամանակ Ուկրաինան հարվածներ է հասցրել ռուսական ենթակառուցվածքներին, այդ թվում՝ Սև ծովի նավահանգիստներին։
Reuters-ը նշում է, որ այս փոխադարձ հարձակումները խաթարում են ոչ միայն գյուղատնտեսական, այլև նավթային բեռնափոխադրումները։
Ուկրաինան ստիպված է կրճատել արտահանման կանխատեսումը
Սև ծովի նավահանգիստների աշխատանքի խափանումների պատճառով Ուկրաինան 2026/27 գյուղատնտեսական տարվա համար նվազեցրել է հացահատիկի արտահանման կանխատեսումը։
Նախկինում նախատեսված մոտ 43 մլն տոննայի փոխարեն այժմ ակնկալվում է 38–40 մլն տոննա արտահանում։
Ուկրաինայի գյուղատնտեսության նախարարությունը նաև զգուշացրել է, որ արտահանման խնդիրները կարող են առաջացնել մոտ 11 մլն տոննա հացահատիկի պահեստավորման պակաս։
Խնդիրը հատկապես զգալի է բերքահավաքի շրջանում, երբ ֆերմերներին անհրաժեշտ է հնարավորինս արագ վաճառել նոր բերքը և ազատել պահեստային տարածքները։
Reuters-ի տվյալներով՝ օգոստոսի առաջին երկու շաբաթներին Ուկրաինայի հացահատիկի արտահանումը նվազել է մոտ 75 տոկոսով։
Հայաստանի շուկայի վրա այս իրավիճակի ազդեցությունը պարտադիր չէ
Գնորդները փնտրում են այլ աղբյուրներ
Սև ծովից մատակարարումների հետ կապված անորոշությունը ստիպում է հացահատիկ ներկրող երկրներին այլընտրանքային մատակարարներ փնտրել։
Reuters-ը նշում է, որ գնորդները դիտարկում են Ավստրալիայի, Արգենտինայի և Հյուսիսային Ամերիկայի շուկաները։ Սակայն այդ ուղղություններից հացահատիկի տեղափոխումը կարող է ավելի թանկ լինել։
Օրինակ՝ Ավստրալիայի Premium White ցորենի գինը հասել է մինչև մոտ 320 դոլարի մեկ տոննայի համար, մինչդեռ Սևծովյան տարածաշրջանի ցորենը վաճառվում է մոտ 260–280 դոլարով։
Այս տարբերությունը ցույց է տալիս, թե ինչու Սև ծովի անվտանգությունն այդքան կարևոր է համաշխարհային պարենային շուկայի համար։
Ամենաշատը կարող են տուժել կախվածություն ունեցող երկրները
Սևծովյան ցորենի մատակարարումներից հատկապես կախված են Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրները։
Եգիպտոսը, որը աշխարհում ցորենի խոշորագույն ներկրողներից է, 2026 թվականի առաջին կեսին իր ցորենի ներմուծման ավելի քան 82 տոկոսը ստացել է Ռուսաստանից և Ուկրաինայից։
Հետևաբար Սև ծովում արտահանման երկարատև խափանումը կարող է ստիպել այդ երկրներին ավելի թանկ հացահատիկ գնել այլ շուկաներից։
Իսկ ի՞նչ նշանակություն ունի սա Հայաստանի համար
Հայաստանի շուկայի վրա այս իրավիճակի ազդեցությունը պարտադիր չէ, որ անմիջապես արտահայտվի հացի կամ ալյուրի գնի աճով։ Սակայն միջազգային ցորենի շուկայում երկարատև խափանումները կարող են փոխել ներմուծման գները և լոգիստիկ ծախսերը։
Հայաստանի համար հատկապես կարևոր է հետևել Ռուսաստանի և Սևծովյան տարածաշրջանի արտահանման ծավալներին, քանի որ այդ շուկաներում տեղի ունեցող փոփոխությունները կարող են ազդել տարածաշրջանային հացահատիկի գների վրա։
Այսպիսով, Սև ծովում ստեղծված իրավիճակը աստիճանաբար վերածվում է ոչ միայն ռազմական կամ տրանսպորտային խնդրի, այլև համաշխարհային պարենային անվտանգության հարցի։
Եթե հացահատիկի արտահանման խափանումները շարունակվեն, աշխարհի խոշոր ներկրողները ստիպված կլինեն ավելի թանկ և ավելի հեռու գտնվող շուկաներից ցորեն ձեռք բերել, ինչը կարող է պահպանել միջազգային գների աճի ճնշումը։