Ջրի սակավությունն աստիճանաբար դառնում է գյուղատնտեսության ամենալուրջ մարտահրավերներից մեկը։ ԱՄՆ-ում ֆերմերները փորձում են ավելի քիչ ջրով պահպանել կամ նույնիսկ բարձրացնել բերքատվությունը՝ փոխելով ոռոգման և հողի կառավարման մոտեցումները։

Կլիմայի փոփոխությունը, երկարատև երաշտները և ջրային ռեսուրսների նկատմամբ աճող պահանջարկը ստիպում են աշխարհի տարբեր երկրների ֆերմերներին վերանայել գյուղատնտեսության ամենակարևոր ռեսուրսներից մեկի՝ ջրի օգտագործման եղանակը։

ԱՄՆ-ում այս փոփոխությունն արդեն տեղի է ունենում հենց գործող տնտեսություններում։ Վերջին ուսումնասիրությունների համաձայն՝ որոշ ֆերմերներ կարողացել են ջրի օգտագործումը կրճատել 20–40 տոկոսով՝ պահպանելով բերքատվությունը կամ նույնիսկ բարձրացնելով այն։

Սա նշանակում է, որ ջրի խնայողությունը պարտադիր չէ, որ նշանակի արտադրության կրճատում։

Ջուրը պետք է հասնի բույսին ճիշտ ժամանակին

Ժամանակակից գյուղատնտեսության հիմնական փոփոխություններից մեկը ոռոգման նկատմամբ մոտեցումն է։

Փոխարենը, որ ամբողջ դաշտը պարբերաբար նույն քանակությամբ ջրվի, ֆերմերները փորձում են հասկանալ՝ որքան ջուր է իրականում անհրաժեշտ բույսին և երբ է այն անհրաժեշտ։

Դրա համար օգտագործվում են հողի խոնավության տվիչներ, եղանակային տվյալներ, գոլորշիացման ցուցանիշներ և ոռոգման ավտոմատ կառավարման համակարգեր։

Այս մոտեցումը թույլ է տալիս խուսափել ինչպես ավելորդ ոռոգումից, այնպես էլ այն իրավիճակից, երբ բույսը ջրի պակաս է զգում։

Կաթիլային ոռոգումը՝ ջրի խնայողության կարևոր գործիք

Ջրի արդյունավետ օգտագործման ամենատարածված մեթոդներից մեկը կաթիլային ոռոգումն է։

Այս համակարգում ջուրը հասցվում է անմիջապես բույսի արմատային գոտի՝ նվազեցնելով ջրի կորուստը գոլորշիացման և մակերեսային հոսքի հետևանքով։

Ժամանակակից համակարգերը կարող են աշխատել նաև ավտոմատ կերպով։ Հողի խոնավության ցուցիչը տեղեկություն է փոխանցում կառավարման համակարգին, իսկ այն որոշում է՝ երբ և որքան ջուր պետք է մատակարարել։

Այսպիսով, ֆերմերը կարող է անցնել ոչ թե «ժամանակացույցով ջրելուն», այլ բույսի իրական պահանջով ոռոգմանը։

Հողի առողջությունը նույնպես ջրի կառավարման մաս է

Ամերիկյան ֆերմերների փորձը ցույց է տալիս, որ ջրի խնայողությունը միայն ոռոգման համակարգի փոփոխություն չէ։

Կարևոր նշանակություն ունի նաև հողի վիճակը։

Օրգանական նյութերով հարուստ և լավ կառուցվածք ունեցող հողը կարող է ավելի արդյունավետ պահել խոնավությունը։ Հողի էրոզիայի նվազեցումը, բուսական մնացորդների պահպանումը և որոշ դեպքերում ծածկող մշակաբույսերի օգտագործումը կարող են օգնել ջուրը ավելի երկար պահպանել արմատային շերտում։

Այսինքն՝ յուրաքանչյուր լրացուցիչ լիտր ջուր պետք է հնարավորինս երկար մնա բույսին հասանելի։

Ջրի խնայողությունը կարող է նաև գումար խնայել

Ֆերմերի համար ջրի արդյունավետ օգտագործումը միայն բնապահպանական խնդիր չէ։

Եթե նվազում է պոմպերի աշխատանքի ժամանակը, էլեկտրաէներգիայի ծախսը և ջրի կորուստը, նվազում է նաև արտադրության ինքնարժեքը։

Այս պատճառով ԱՄՆ-ում ջրի խնայողության բազմաթիվ լուծումներ տարածվում են ոչ միայն բնապահպանական նպատակներով, այլև որպես տնտեսապես շահավետ գործիքներ։

Ջրի պակասի պայմաններում արդյունավետ տնտեսությունը կարող է ունենալ մրցակցային առավելություն այն ֆերմայի նկատմամբ, որը նույն բերքը ստանալու համար ավելի շատ ջուր է օգտագործում։

Ջրի խնդիրը հատկապես կարևոր է չորացող տարածաշրջաններում

ԱՄՆ-ի արևմտյան նահանգներում իրավիճակը հատկապես բարդ է։ Ձյան պաշարների նվազումը և գետերի ու ջրամբարների ջրային ռեսուրսների սահմանափակումը սեղմում են գյուղատնտեսության համար հասանելի ոռոգման ջրի ծավալները։ Այդ տարածաշրջանները միաժամանակ կարևոր են մրգերի, բանջարեղենի, ընկույզի, հացահատիկի և անասնապահական արտադրության համար։

Այս պայմաններում ֆերմերները ստիպված են որոշումներ կայացնել ոչ միայն այն մասին, թե ինչ աճեցնել, այլև՝ որքան ջուր կարող են հատկացնել յուրաքանչյուր մշակաբույսին։

Իսկ ի՞նչ կարող է սովորել Հայաստանը

Հայաստանի գյուղատնտեսության համար ամերիկյան փորձի ամենակարևոր դասը կարող է լինել հետևյալը․ ջրի խնդիրը հնարավոր չէ լուծել միայն ավելի շատ ջուր գտնելով։

Պետք է ավելի արդյունավետ օգտագործել արդեն հասանելի ջուրը։

Հայաստանի բազմաթիվ գյուղատնտեսական տնտեսություններում կաթիլային ոռոգման համակարգերի ներդրումը, հողի խոնավության չափումը, ջրի կորուստների նվազեցումը և ոռոգման ժամանակացույցի ավելի ճշգրիտ կառավարումը կարող են մեծ նշանակություն ունենալ։

Հատկապես կարևոր է այս մոտեցումը այգեգործության, խաղողագործության և բանջարաբուծության ոլորտներում, որտեղ ջրի ճիշտ կառավարումն անմիջականորեն ազդում է բերքի քանակի և որակի վրա։

Հաջորդ փուլը՝ «խելացի» ոռոգումը

Գյուղատնտեսության մեջ աստիճանաբար տարածվում են համակարգեր, որոնք միավորում են հողի տվիչները, եղանակային կանխատեսումները և ավտոմատ ոռոգումը։

Ֆերմերը կարող է ստանալ ոչ թե պարզապես տեղեկություն այն մասին, որ հողը չոր է, այլ առաջարկ՝ երբ ջրել, որքան ջուր տալ և որ հատվածում է ջրի պահանջն ավելի մեծ։

Այսպիսի ճշգրիտ ոռոգման տեխնոլոգիաների շուկան արագ աճում է․ դրա հիմնական շարժիչ ուժերից մեկը հենց ջրի սակավությունն ու գյուղատնտեսության արտադրողականությունը բարձրացնելու անհրաժեշտությունն է։

Ջրի յուրաքանչյուր կաթիլը պետք է աշխատի

Գյուղատնտեսության ապագայի կարևորագույն սկզբունքներից մեկը կարող է դառնալ ոչ թե ավելի շատ ջուր օգտագործելը, այլ նույն քանակությամբ ջրով ավելի շատ արտադրանք ստանալը։

ԱՄՆ-ի փորձը ցույց է տալիս, որ ճիշտ տեխնոլոգիաների, հողի կառավարման և ոռոգման ճշգրիտ կազմակերպման համադրությամբ հնարավոր է զգալիորեն նվազեցնել ջրի օգտագործումը՝ առանց բերքատվությունը զոհաբերելու։

Հայաստանի համար, որտեղ գյուղատնտեսությունը մեծապես կախված է ոռոգումից, սա արդեն ոչ թե հեռավոր ապագայի հարց է, այլ առաջիկա տարիների կարևորագույն խնդիրներից մեկը։

Աղբյուրներ՝ Open Access Government, American Farm Bureau Federation և այլ մասնագիտական աղբյուրներ։