Կլիմայական ծայրահեղ պայմաններն արդեն փոխում են ոչ միայն գյուղատնտեսության արտադրության ծավալները, այլև այն, թե ինչ մշակաբույսեր են աճեցվում և ինչպես են ֆերմերները կառավարում հողն ու ջուրը։
Մեծ Բրիտանիայում 2026 թվականի ամառը գյուղատնտեսության համար դարձել է առանձնապես ծանր։ Երկարատև շոգն ու տեղումների պակասը հանգեցրել են բերքահավաքի անսովոր վաղ մեկնարկի և մի շարք մշակաբույսերի բերքատվության նվազման։
Օքսֆորդշիրում հացահատիկային մշակաբույսեր աճեցնող ֆերմերները նշել են, որ ցորենի բերքատվությունը որոշ տնտեսություններում նվազել է մոտ մեկ երրորդով։ Շոգի պատճառով բույսերը շատ ավելի արագ են հասունացել՝ կորցնելով աճի այն ժամանակահատվածը, որն անհրաժեշտ է հատիկի լիարժեք զարգացման համար։
Երաշտը հարվածում է նաև անասնապահությանը
Խնդիրը միայն հացահատիկային մշակաբույսերին չի վերաբերում։ Բարձր ջերմաստիճանը լուրջ ազդեցություն է ունենում նաև կաթնատու անասունների վրա։
Շոգային սթրեսի հետևանքով կաթի արտադրությունը նվազել է, իսկ արոտավայրերի խոտածածկը չի հասցնում վերականգնվել։ Որոշ տնտեսություններ ստիպված են ձմռան համար նախատեսված կերը օգտագործել դեռևս ամռանը։
Բանջարաբուծության ոլորտում նույնպես իրավիճակը բարդ է։ Որոշ տնտեսություններում ջերմության հետևանքով վնասվել են կաղամբը, եգիպտացորենը և այլ մշակաբույսեր։ Մրգատու այգիներում ջրի պակասը որոշ դեպքերում ստիպել է ծառերին վաղաժամ դադարեցնել պտղի զարգացումը՝ խոնավությունը պահպանելու համար։
Ֆերմերները փոխում են գյուղատնտեսության մեթոդները
Միաժամանակ, կլիմայական փոփոխությունները ստիպում են ֆերմերներին որոնել նոր լուծումներ։
Որոշ տնտեսություններ անցնում են վերականգնողական գյուղատնտեսության մեթոդների՝ փորձելով բարձրացնել հողի օրգանական նյութերի պարունակությունը և պահպանել խոնավությունը։
Կիրառվող մեթոդներից մեկը արոտավայրերի ճիշտ կառավարումն է։ Անասուններին պարբերաբար տեղափոխելով տարբեր հատվածներ՝ ֆերմերները հնարավորություն են տալիս խոտածածկին վերականգնվել։ Ավելի լավ վիճակում գտնվող հողը կարող է ավելի արդյունավետ պահպանել խոնավությունը և դիմակայել շոգին։
Մյուս ուղղությունը ագրոանտառային համակարգերի զարգացումն է, երբ ծառերը տնկվում են գյուղատնտեսական մշակաբույսերի տարածքներում։ Ծառերը կարող են ստեղծել ավելի զով միկրոկլիմա, ստվեր ապահովել, պահպանել խոնավությունը և նվազեցնել հողի էրոզիան։
Փոխվում են նաև մշակաբույսերի ընտրությունները
Կլիմայի փոփոխությունը որոշ ֆերմերների ստիպում է մտածել նաև այն մասին, թե ինչ մշակաբույսեր են ավելի նպատակահարմար աճեցնել։
Մեծ Բրիտանիայում, օրինակ, ընդլայնվում է այն մշակաբույսերի հետաքրքրությունը, որոնք ավանդաբար ավելի շատ ասոցացվել են տաք կլիմայի հետ։ Որոշ տնտեսություններ արդեն զբաղվում են ընկույզի, խաղողի, ձիթապտղի, սիսեռի, քաղցր կարտոֆիլի, պղպեղի և այլ մշակաբույսերի արտադրությամբ։
Սակայն մասնագետների կարծիքով՝ մեկ լուծում գոյություն չունի։ Ոռոգման համակարգերի և ջրամբարների կառուցումը կարող է օգնել, բայց չի կարող ամբողջությամբ լուծել այն խնդիրը, որը առաջանում է միաժամանակ շոգի, երաշտի և տեղումների ծայրահեղ փոփոխությունների պատճառով։
Կլիմայական փոփոխությունը դառնում է նաև պարենային անվտանգության խնդիր
Մեծ Բրիտանիայի օրինակը ցույց է տալիս, որ կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունը գյուղատնտեսության վրա աստիճանաբար վերածվում է նաև պարենային անվտանգության խնդրի։
Երբ բերքատվությունը նվազում է միաժամանակ մի քանի երկրներում, իսկ գյուղատնտեսական արտադրանքի ինքնարժեքը բարձրանում է, միջազգային շուկաներում կարող են աճել նաև սննդամթերքի գները։
Եվրոպայում երաշտի տարածումը, էներգակիրների և պարարտանյութերի բարձր գները, աշխարհաքաղաքական լարվածությունը և հացահատիկի միջազգային առևտրի խնդիրները կարող են լրացուցիչ ճնշում ստեղծել պարենային շուկաների վրա։
Իսկ ի՞նչ է սա նշանակում Հայաստանի համար
Մեծ Բրիտանիայի փորձը կարևոր է նաև Հայաստանի համար, որտեղ գյուղատնտեսությունը նույնպես մեծապես կախված է ջրային ռեսուրսներից և եղանակային պայմաններից։
Ավելի երկարատև շոգերը, երաշտի հաճախակիացումը և տեղումների անկանոն բաշխումը կարող են ստիպել հայկական գյուղացիական տնտեսություններին վերանայել ինչպես ոռոգման համակարգերը, այնպես էլ մշակաբույսերի ընտրությունը։
Հողի խոնավության պահպանումը, ջրի արդյունավետ օգտագործումը, կաթիլային ոռոգումը, հողի օրգանական նյութերի ավելացումը, ագրոանտառային մոտեցումները և երաշտադիմացկուն սորտերի կիրառումը կարող են առաջիկայում ավելի մեծ նշանակություն ստանալ նաև Հայաստանում։
Աշխարհի տարբեր երկրներում գյուղատնտեսությունն արդեն սկսում է հարմարվել նոր կլիմայական պայմաններին։ Հարցն այն է, թե որքան արագ կկարողանան հարմարվել Հայաստանի ֆերմերները։
Աղբյուր՝ The Times / Sarah Langford