Հայաստանում փոքր և միջին «խելացի» անասնաշենքերի կառուցման կամ վերակառուցման պետական աջակցության ծրագրի շրջանակում 2019–2025 թվականներին կնքվել է 103 պայմանագիր։ Դրանց արդյունքում կառուցվել և տեխնոլոգիապես ապահովվել է 63 անասնաշենք, իսկ տրամադրված փոխհատուցման ընդհանուր գումարը կազմել է 994.5 մլն դրամ։
Այս տվյալները ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությունը տրամադրել է «Ագրոպրեսի» հարցմանն ի պատասխան։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ծրագրի իրականացման ընթացքում արձանագրվել են ինչպես պետական աջակցության զգալի ծավալներ, այնպես էլ պայմանագրային պարտավորությունների կատարման հետ կապված խնդիրներ։
Ո՞ր մարզերն են առավել շատ օգտվել ծրագրից
Ծրագրի շրջանակում կառուցված անասնաշենքերի թվով առաջատարը Կոտայքի մարզն է։ Այստեղ կառուցվել է 12 անասնաշենք, իսկ պետական փոխհատուցման գումարը կազմել է 196.6 մլն դրամ։
Երկրորդ տեղում Գեղարքունիքի մարզն է՝ 10 անասնաշենքով և 155.8 մլն դրամ փոխհատուցմամբ։ Արարատի մարզում կառուցվել է 8, Վայոց ձորում՝ 7, իսկ Լոռիում՝ 6 անասնաշենք։
Մյուս մարզերում ցուցանիշները համեմատաբար փոքր են։
[ԱՅՍՏԵՂ ՏԵՂԱԴՐԵԼ ԱՌԱՋԻՆ ԳՐԱՖԻԿԱԿԱՆ ԲԼՈԿԸ՝ ՄԱՐԶԵՐԻ ՏՎՅԱԼՆԵՐՈՎ]
Մարզային տվյալները ցույց են տալիս, որ պետական աջակցությունը բաշխվել է Հայաստանի գրեթե բոլոր մարզերում, սակայն առավել մեծ ծավալները կենտրոնացել են Կոտայքում և Գեղարքունիքում։
Երևանում ծրագրի շրջանակում անասնաշենք չի կառուցվել։
Մեկ միլիարդ դրամին մոտ պետական փոխհատուցում
Ծրագրի իրականացման տարիներին փոխհատուցման գումարները զգալիորեն տարբերվել են։
Ամենամեծ հատկացումը կատարվել է 2021 թվականին՝ 347.8 մլն դրամ։ Այդ տարի կառուցվել է նաև ամենամեծ թվով անասնաշենք՝ 23։
2020 թվականին փոխհատուցման գումարը կազմել է 230.85 մլն դրամ, իսկ 2022 թվականին՝ 175.75 մլն դրամ։
Հետագա տարիներին ֆինանսավորման ծավալները նվազել են։ 2023 թվականին այն կազմել է 69.3 մլն դրամ, 2024-ին՝ 86.8 մլն, իսկ 2025-ին՝ 69.5 մլն դրամ։
Մարզային տվյալները ցույց են տալիս, որ պետական աջակցությունը բաշխվել է Հայաստանի գրեթե բոլոր մարզերում, սակայն առավել մեծ ծավալները կենտրոնացել են Կոտայքում և Գեղարքունիքում։
Երևանում ծրագրի շրջանակում անասնաշենք չի կառուցվել։
Մեկ միլիարդ դրամին մոտ պետական փոխհատուցում
Ծրագրի իրականացման տարիներին փոխհատուցման գումարները զգալիորեն տարբերվել են։
Ամենամեծ հատկացումը կատարվել է 2021 թվականին՝ 347.8 մլն դրամ։ Այդ տարի կառուցվել է նաև ամենամեծ թվով անասնաշենք՝ 23։
2020 թվականին փոխհատուցման գումարը կազմել է 230.85 մլն դրամ, իսկ 2022 թվականին՝ 175.75 մլն դրամ։
Հետագա տարիներին ֆինանսավորման ծավալները նվազել են։ 2023 թվականին այն կազմել է 69.3 մլն դրամ, 2024-ին՝ 86.8 մլն, իսկ 2025-ին՝ 69.5 մլն դրամ։
Insert raw html here.
Here is an example of hyper link JoomShaper
Այսպիսով՝ 2021 թվականը եղել է ծրագրի ամենաակտիվ տարին՝ թե՛ կառուցված անասնաշենքերի, թե՛ տրամադրված փոխհատուցման ծավալով։
103 պայմանագիր, բայց ընդամենը 63 կառուցված անասնաշենք
Նախարարության տվյալներով՝ 2019–2025 թվականներին կնքվել է 103 պայմանագիր, մինչդեռ կառուցված անասնաշենքերի թիվը կազմել է 63։
Տարբերությունը 40 պայմանագիր է։
Կնքված պայմանագրերի առավել մեծ թիվը գրանցվել է 2020 թվականին՝ 34, իսկ 2021 թվականին կնքվել է 27 պայմանագիր։
Սակայն նախարարության տրամադրած վիճակագրական աղյուսակներում առանձին չի բացատրվում մնացած 40 պայմանագրերի կարգավիճակը։ Հասկանալի չէ՝ դրանցից քանիսն են չեղարկվել, քանիսն են ընթացքի մեջ եղել, և քանիսի դեպքում են առաջացել ծրագրի պայմանների կատարման հետ կապված խնդիրներ։
Սա ծրագրի արդյունավետությունը գնահատելու համար կարևոր բաց հարց է։
Չշահագործված անասնաշենքեր և պետական բյուջե վերադարձված գումարներ
Նախարարության պատասխանի ուշագրավ հատվածներից մեկը վերաբերում է պետական աջակցություն ստացած տնտեսությունների պարտավորությունների կատարմանը։
Պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ անասնաշենքերը չշահագործելու պատճառով 13 դեպքով նախաձեռնվել են դատական գործընթացներ։
Բացի այդ, մեկ դեպքում փոխհատուցված գումարը վերադարձվել է առանց դատական գործընթացի։
Նախարարության տվյալներով՝ պետական բյուջե է վերադարձվել 54 մլն 725 հազար 658 դրամ։
Սակայն պատասխանում չեն ներկայացվել 13 դատական գործերի առանձին արդյունքները, յուրաքանչյուր գործով պահանջվող գումարները և այն, թե դատական գործընթացների արդյունքում որքան գումար է փաստացի վերադարձվել պետական բյուջե։
Հետևաբար հնարավոր չէ գնահատել պետական միջոցների վերադարձման ամբողջական արդյունքը։
Նոր ծրագիր․ 6 պայմանագիր, բայց դեռևս աջակցություն ստացած շահառուներ չկան
ՀՀ կառավարության 2024 թվականի օգոստոսի 22-ի N 1392-Լ որոշմամբ հաստատվել է «Խելացի» անասնաշենքերի կառուցման կամ վերակառուցման և դրանց տեխնոլոգիական ապահովման աջակցության 2025–2028 թվականների ծրագիրը։
Նախարարության տրամադրած հավելվածի համաձայն՝ նոր ծրագրի շրջանակում կնքվել է մասնակցության 6 պայմանագիր։
Դրանցից 2-ը Կոտայքի մարզում են, իսկ Արագածոտնի, Լոռու, Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերում՝ մեկական։
Նախարարությունը հայտնում է, որ այս փուլում համապատասխան աջակցություն ստացած շահառուներ դեռևս չկան։ Պայմանագրերի կնքումից հետո շահառուներին տրամադրվում է մինչև երկու տարի՝ անասնաշենքերի կառուցման կամ վերակառուցման, տեխնոլոգիական ապահովման և շահագործման հանձնման համար։
Այս հանգամանքը նշանակում է, որ նոր ծրագրի իրական արդյունքները դեռ պետք է գնահատվեն առաջիկա տարիներին։
Ոչխարաբուծության զարգացման ծրագիր
Նախարարության պատասխանում անդրադարձ է կատարվել նաև ոչխարաբուծության պետական աջակցության ծրագրին։
2025–2029 թվականների անասնաբուծության զարգացման ծրագրով նախատեսվում է աջակցել մերինոս ցեղատեսակի ոչխարների ձեռքբերմանը։
Նախարարության ներկայացրած պայմանների համաձայն՝ խոսքը 14–17 ամսական էգ մատղաշ կենդանիների մասին է։ Նշված են նաև կաթնային, մսային և համակցված ուղղության ցեղատեսակներ։
Նախարարությունը տեղեկացնում է, որ 2026 թվականի մայիսի 21-ի N 768-Լ որոշմամբ փոփոխություններ են կատարվել ծրագրում՝ շահառուների մասնակցության հնարավորությունները խթանելու և ծրագրի արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով։
Սակայն պատասխանում չեն ներկայացվել ծրագրի շրջանակում փաստացի ներմուծված կենդանիների քանակը, շահառուների թիվը և տրամադրված պետական աջակցության գումարները։
Ի՞նչ տվյալներ չի տրամադրել նախարարությունը
Պետական ծրագրի արդյունավետությունը գնահատելու համար կարևոր են ոչ միայն կառուցված անասնաշենքերի և հատկացված գումարների մասին տվյալները, այլև դրանց իրական տնտեսական արդյունքները։
Նախարարության պատասխանում բացակայում են մի շարք կարևոր ցուցանիշներ։
Մասնավորապես՝
- 63 կառուցված անասնաշենքերից քանիսն են ներկայումս փաստացի գործում։
- Այդ տնտեսություններում պահվող խոշոր եղջերավոր կենդանիների ընդհանուր գլխաքանակը։
- Ծրագրից առաջ և հետո այդ տնտեսություններում կաթի ու մսի արտադրության ծավալների փոփոխությունը։
- 103 պայմանագրից 40-ի չիրականացման կամ այլ կարգավիճակի պատճառները։
- 13 դատական գործընթացների ամբողջական արդյունքները և վերադարձված գումարների մանրամասն հաշվետվությունը։
- Նոր ծրագրի շրջանակում արդեն իրականացված աշխատանքների և փաստացի հատկացված աջակցության տվյալները։
- Ոչխարաբուծության ծրագրի շահառուների, ներմուծված կենդանիների և տրամադրված աջակցության թվերը։
Բացի այդ, մեր հարցման մեջ ներառված էր նաև 2019–2025 թվականներին Հայաստան ներմուծված 2504 գլուխ տոհմային խոշոր եղջերավոր կենդանիների և դրանցից ստացված սերունդների վերաբերյալ տեղեկատվության հարցը։ Ստացված պատասխանում այդ կենդանիների քանակի և սերունդների վերաբերյալ առանձին վիճակագրություն ներկայացված չէ։
Պետական աջակցությունը պետք է գնահատել ոչ միայն հատկացված գումարով
Էկոնոմիկայի նախարարության ներկայացրած տվյալները ցույց են տալիս, որ «խելացի» անասնաշենքերի կառուցման պետական ծրագրով 2019–2025 թվականներին տրամադրվել է 994.5 մլն դրամ փոխհատուցում, իսկ կառուցվել է 63 անասնաշենք։
Սակայն այս թվերը դեռևս բավարար չեն ծրագրի արդյունավետությունը գնահատելու համար։
Կարևոր է հասկանալ՝ պետական միջոցներով կառուցված անասնաշենքերն ինչ չափով են նպաստել անասնապահական տնտեսությունների զարգացմանը, որքանով է ավելացել արտադրությունը և ինչ տնտեսական արդյունք է ապահովվել պետական ներդրման դիմաց։
«Ագրոպրեսը» շարունակելու է ուսումնասիրել պետական աջակցության ծրագրերը՝ ուշադրություն դարձնելով ոչ միայն հատկացված միջոցներին, այլև դրանց իրական արդյունքներին։
Աղբյուր՝ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության 2026 թվականի նոյեմբերի 12-ի N 08.5/30387-2026 գրությունը և կից վիճակագրական հավելվածները։