Ձկնաբուծության մեջ ձկան առողջությունն ու վերջնական արտադրանքի անվտանգությունը կախված են ոչ միայն ջրի որակից և տնտեսության կառավարման մեթոդներից։ Կարևորագույն օղակներից մեկը կերն է։
Միջազգային ակվակուլտուրայի շուկայում այդ ուղղությամբ վերահսկողությունը շարունակում է խստանալ։ Վերջին հրապարակումներից մեկի համաձայն՝ PT Aqua-ն իր ակվակուլտուրային կերերի մատակարարումն այժմ իրականացնում է այն արտադրողներից, որոնց արտադրական գործընթացները համապատասխանում են GLOBALG.A.P. պահանջներին։
Սա կարող է հետաքրքրել նաև հայկական ձկնաբույծներին, հատկապես նրանց, ովքեր աշխատում են արտահանման շուկաների համար։
Ինչո՞ւ է ձկան կերը դառնում այդքան կարևոր
Ձկնաբուծական տնտեսության ինքնարժեքի զգալի մասը կապված է կերի հետ։ Կերի որակը կարող է ազդել ձկան աճի արագության, առողջության, գոյատևման և արտադրության վերջնական ինքնարժեքի վրա։
Բացի դրանից, կերի բաղադրությունը և արտադրության անվտանգությունը կապ ունեն նաև վերջնական արտադրանքի անվտանգության հետ։
Հետևաբար միջազգային շուկաներում ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում ոչ միայն նրան, թե որտեղ է աճեցվել ձուկը, այլև՝ ինչ կերով է այն աճեցվել։
GLOBALG.A.P.-ի պահանջը ինչ է նշանակում
GLOBALG.A.P.-ի Integrated Farm Assurance՝ IFA ստանդարտով հավաստագրված ակվակուլտուրային տնտեսությունները պետք է օգտագործեն այնպիսի կոմբինացված կեր, որը արտադրվել է համապատասխան սերտիֆիկացված արտադրամասերում։
Կերի արտադրողը պետք է ունենա GLOBALG.A.P. Compound Feed Manufacturing (CFM) սերտիֆիկացում կամ համապատասխան ճանաչված այլ կերային անվտանգության համակարգի հավաստագիր։
Այս պահանջը նշանակում է, որ վերահսկողությունը սկսվում է ոչ թե ձկնաբուծարանում, այլ ավելի վաղ՝ կերարտադրության փուլից։
Ինչ է ստուգվում
GLOBALG.A.P. CFM ստանդարտը վերաբերում է կոմբինացված կերի արտադրության ամբողջ գործընթացին՝ հումքի ձեռքբերումից, ընդունումից և պահեստավորումից մինչև արտադրություն ու բաշխում։
Այսպիսով, ձկնաբույծի համար կերի ընտրությունը պարզապես գնի հարց չէ։
Կարևոր է իմանալ՝
- ով է արտադրողը,
- ինչ ստանդարտով է արտադրվել կերը,
- ունի՞ արդյոք արտադրողը համապատասխան հավաստագիր,
- ինչ հումք է օգտագործվել,
- ինչպես է վերահսկվել արտադրության անվտանգությունը,
- ինչպես է ապահովվում կերի հետագծելիությունը։
Կերը՝ որպես արտահանման շղթայի մաս
GLOBALG.A.P.-ի համակարգում ակվակուլտուրային արտադրանքի հավաստագրման դեպքում կերի մատակարարման շղթան նույնպես դառնում է վերահսկվող։
Օրինակ՝ GGN պիտակի պահանջների դեպքում ակվակուլտուրային արտադրողները պետք է օգտագործեն բացառապես համապատասխան սերտիֆիկացված կամ ճանաչված համակարգերով հավաստագրված արտադրողների կեր։
Սա ցույց է տալիս միջազգային շուկայի մի կարևոր փոփոխություն․ արտադրանքի որակը գնահատվում է ամբողջ շղթայով՝ կերից մինչև ֆերմա և վերջնական արտադրանք։
Ի՞նչ է սա նշանակում հայկական ձկնաբուծության համար
Հայաստանում ձկնաբուծությունը հիմնականում կապված է քաղցրահամ ջրերում ձկան արտադրության հետ, իսկ արտահանման համար աշխատող տնտեսությունների դեպքում միջազգային ստանդարտների համապատասխանությունը կարող է դառնալ մրցունակության կարևոր գործոն։
Եթե հայկական տնտեսությունը ցանկանում է աշխատել ավելի պահանջկոտ շուկաների հետ, ապա միայն լավ որակի ձուկ արտադրելը կարող է բավարար չլինել։
Պետք է կարողանալ փաստաթղթերով ցույց տալ ամբողջ արտադրական շղթայի վերահսկելիությունը՝
կեր → ջուր → ձկան առողջություն → աճեցման պայմաններ → դեղորայքի օգտագործում → հավաք → պահեստավորում → տեղափոխում։
Այս համակարգում կերը առաջին կարևոր օղակներից մեկն է։
Սերտիֆիկացումը միայն թղթաբանություն չէ
Ձկնաբույծի համար սերտիֆիկացումը կարող է լրացուցիչ ծախս և վարչական աշխատանք նշանակել։ Անհրաժեշտ են փաստաթղթեր, վերահսկողություն, աուդիտներ և արտադրական գործընթացների համապատասխանեցում։
GLOBALG.A.P.-ի IFA ակվակուլտուրայի սերտիֆիկացումը իրականացվում է անկախ երրորդ կողմի հավաստագրման մարմինների կողմից, և հաջող աուդիտից հետո վկայականը գործում է մեկ տարի։
Սակայն արտահանման շուկայի համար այդ ծախսը կարող է դիտարկվել նաև որպես շուկա մուտք գործելու ներդրում։
Ձկնաբուծության ապագան՝ ավելի վերահսկելի արտադրություն
Կերի նկատմամբ միջազգային պահանջների խստացումը ցույց է տալիս, որ ակվակուլտուրան աստիճանաբար անցնում է ավելի ամբողջական վերահսկողության համակարգի։
Ապագայում սպառողին հետաքրքրելու է ոչ միայն՝ «որտե՞ղ է աճեցվել այս ձուկը», այլ նաև՝ «ինչպիսի՞ պայմաններում է աճեցվել, ինչո՞վ է սնվել և հնարավո՞ր է հետևել դրա ամբողջ արտադրական ճանապարհին»։
Հայկական ձկնաբուծարանների համար սա կարող է դառնալ ոչ միայն լրացուցիչ պահանջ, այլև հնարավորություն՝ բարձրացնել արտադրանքի վստահելիությունը և դուրս գալ ավելի բարձրարժեք շուկաներ։
Այսպիսով, ձկնաբուծության մրցակցությունը գնալով տեղափոխվում է ոչ միայն արտադրանքի գնի, այլև արտադրական ամբողջ շղթայի վերահսկելիության դաշտ։