Անասնապահության մեջ նոր մրցավազք է սկսվել․ գիտնականներն ու ագրոտեխնոլոգիական ընկերությունները փորձում են ոչ թե պարզապես ավելացնել կենդանիների արտադրողականությունը, այլ փոխել այն գործընթացը, որի արդյունքում կովերն ու ոչխարները մարսողության ընթացքում մեթան են արտազատում։
Վերջին օրերին երկու տարբեր մոտեցումներ են հայտնվել ուշադրության կենտրոնում։ ԱՄՆ-ում Hoofprint Biome ստարտափը փորձում է փոխել կենդանու աղիքային միկրոբիոմը՝ ֆերմենտների և պրոբիոտիկների միջոցով, իսկ Ավստրալիայի Sea Forest-ը արդեն փորձարկում է կերային հավելանյութ, որի հիմքում կարմիր ծովային ջրիմուռն է։
Երկու տեխնոլոգիաների նպատակը նույնն է՝ ավելի քիչ մեթան և ավելի արդյունավետ անասնապահություն, սակայն ճանապարհները տարբեր են։
ԱՄՆ-ում փորձում են փոխել կովի մարսողական համակարգի «միկրոբային գործարանը»
Hoofprint Biome-ը կենսատեխնոլոգիական ստարտափ է, որը հիմնադրել են գիտնականներ Քեթրին Պոլկոֆը և Սքոթ Քոլինզը։
Ընկերությունը ուսումնասիրում է կովերի աղիքային միկրոբիոմը՝ այն միկրոօրգանիզմների ամբողջությունը, որոնք մասնակցում են կենդանու մարսողությանը։ Ընկերության մոտեցումն այն է, որ միկրոբիոմի որոշ գործընթացների փոփոխության միջոցով հնարավոր լինի նվազեցնել մեթանի առաջացումը և միաժամանակ բարելավել կերի օգտագործման արդյունավետությունը։
Hoofprint Biome-ը մշակում է ֆերմենտներ և պրոբիոտիկներ, որոնք նախատեսվում է կենդանուն տալ կերի հավելանյութի ձևով։
Ընկերությունն այժմ այդ նյութերի արտադրությունը մեծացնում է խմորասնման միջոցով։ Ստարտափն արդեն ունի 12 աշխատակից և R&D ենթակառուցվածք, սակայն տեխնոլոգիան դեռ զարգացման փուլում է։ Այսինքն՝ ներկայում ճիշտ չէ այն ներկայացնել որպես արդեն ապացուցված և լայնորեն կիրառվող լուծում։
Ինչո՞ւ է սա կարևոր
Կովի մարսողական համակարգում միկրոօրգանիզմների գործունեությունը մեծ դեր ունի մեթանի առաջացման մեջ։ Եթե հնարավոր լինի նույն քանակի կերից կենդանին ստանա ավելի շատ օգտակար էներգիա, իսկ մեթանի տեսքով կորուստը նվազի, ապա տեխնոլոգիան կարող է ունենալ նաև տնտեսական նշանակություն։
Այսինքն՝ խնդիրը միայն բնապահպանական չէ։ Եթե կերը ավելի արդյունավետ է օգտագործվում, ֆերմերը տեսականորեն կարող է նույն ծախսով ստանալ ավելի բարձր արտադրողականություն։
Ավստրալիայում արդեն անցել են ֆերմերային փորձարկումների
Մյուս մոտեցումն օգտագործում է բնության մեջ գոյություն ունեցող հումք՝ Asparagopsis տեսակի կարմիր ծովային ջրիմուռը։
Թասմանիայում գործող Sea Forest ընկերությունը այդ ջրիմուռից պատրաստում է SeaFeed կերային հավելանյութ։ Այն նախատեսված է կենդանու մարսողական համակարգում մեթանի առաջացումը նվազեցնելու համար։
Թասմանիայի Low Emissions Livestock ծրագիրը SeaFeed-ի փորձարկումները սկզբում իրականացրել է կաթնատու և ինտենսիվ պահվող կենդանիների համակարգերում, իսկ այժմ դրանք ընդլայնվել են նաև արոտային տավարի և ոչխարների տնտեսությունների վրա։
Ծրագրում օգտագործվում են նաև OptiWeigh թվային կշեռքներ, որոնք կենդանիների նույնականացման միջոցով հետևում են նրանց քաշին և արտադրողականության փոփոխություններին։
Ծրագրի պատասխանատուների տվյալներով՝ փորձարկումներում մեթանի արտանետումները նվազել են 20%-ից ավելի՝ առանց ֆերմայի արտադրողականությունը նվազեցնելու։ Որոշ տնտեսություններում հաղորդվում է մինչև մոտ 40% նվազեցման մասին՝ համապատասխան օրական ընդունման դեպքում։ Սակայն այս ցուցանիշները պետք է դիտարկել որպես կոնկրետ փորձարկումների արդյունքներ, ոչ թե բոլոր տնտեսությունների համար երաշխավորված արդյունք։
Այժմ SeaFeed-ը դուրս է գալիս փորձարկման շրջանակից
Հոկտեմբերի 7-ին Sea Forest-ը հայտարարել է ևս մեկ կարևոր քայլի մասին․ Teys Australia խոշոր մսի վերամշակող ընկերությունը դարձել է SeaFeed-ի Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում տավարի ոլորտի բացառիկ դիստրիբյուտորը։
Կողմերը նպատակ ունեն մինչև 2027 թվականի հունիս SeaFeed-ի ծրագրում ընդգրկել առնվազն 480 հազար գլուխ տավար։ Sea Forest-ի տվյալներով՝ այս համաձայնությունից հետո ընկերության պայմանագրային շրջանակում գտնվող տավարների ընդհանուր թիվը կարող է հասնել մոտ 541 հազարի։
Սա կարևոր փոփոխություն է, քանի որ տեխնոլոգիան աստիճանաբար անցնում է լաբորատոր և փորձնական փուլերից դեպի ավելի մեծածավալ առևտրային կիրառություն։
Իսկ ո՞ր մոտեցումն է ավելի արդյունավետ
Այս պահին մեկ ընդհանուր պատասխան չկա։
Hoofprint Biome-ի մոտեցումը կենտրոնացած է կենդանու ներսում՝ միկրոբիոմի և ֆերմենտների վրա։
SeaFeed-ի մոտեցումը փորձում է փոխել մեթանի առաջացման կենսաքիմիական գործընթացը հատուկ կերային հավելանյութի միջոցով։
Երկու դեպքում էլ գլխավոր խնդիրներից մեկը նույնն է՝ ինչպես ապահովել հավելանյութի ճիշտ և կայուն չափաբաժինը իրական ֆերմայում։
Թասմանիայի գյուղատնտեսական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ արոտային պայմաններում դա հեշտ խնդիր չէ։ Asparagopsis-ի ակտիվ բաղադրիչի՝ բրոմոֆորմի չափազանց բարձր ընդունումը կարող է նվազեցնել չոր նյութի կերի ընդունումը, ինչը կարող է բացասաբար ազդել արտադրողականության վրա։ Այդ պատճառով գիտնականները ուսումնասիրում են աստիճանական հարմարեցման և վերահսկվող կերակրման մեթոդները։
Ինչ կարող է սա նշանակել ֆերմերի համար
Մեթանի նվազեցման տեխնոլոգիաները հետաքրքիր են միայն այն դեպքում, երբ դրանք տնտեսապես աշխատում են։
Եթե ֆերմերը պետք է լրացուցիչ գումար վճարի կերային հավելանյութի համար, բայց դրա դիմաց չի ստանում ավելի լավ քաշի ավելացում, կաթի արտադրություն, մսի արտադրություն կամ այլ տնտեսական առավելություն, լայն կիրառումը դժվար կլինի։
Հենց այդ պատճառով նոր նախագծերում մեթանի չափումներին զուգահեռ հետևում են նաև կենդանիների քաշին, կերի օգտագործմանը և արտադրողականությանը։
Այս ոլորտի հաջորդ մեծ հարցը հետևաբար ոչ միայն այն է, թե «քանի տոկոսով կարող ենք նվազեցնել մեթանը», այլ՝
«կարո՞ղ ենք դա անել այնպես, որ ֆերմերը դրանից նաև գումար աշխատի»։
Եթե պատասխանը դրական լինի, կովերի և ոչխարների կերային հավելանյութերը կարող են դառնալ անասնապահության հաջորդ կարևոր տեխնոլոգիական ուղղություններից մեկը։