Հայաստանից սեպտեմբերի 7–13-ն ընկած մեկ շաբաթվա ընթացքում արտահանվել է 85.5 տոննա ձուկ և ձկնամթերք, մինչդեռ մսի և մսամթերքի արտահանման ծավալը կազմել է ընդամենը 5.97 տոննա, իսկ կաթի և կաթնամթերքի արտահանումը՝ 1.22 տոննա։
Տվյալները հրապարակել է Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինը (ՍԱՏՄ)՝ ներկայացնելով այդ ժամանակահատվածում Հայաստանից արտահանված սննդամթերքի և կենդանական ծագման մթերքի ծավալները։
Ձուկը՝ կենդանական արտադրանքի արտահանման հիմնական ուղղությունը
ՍԱՏՄ-ի տվյալներով՝ մեկ շաբաթվա ընթացքում արտահանվել է.
- Ձուկ և ձկնամթերք՝ 85,479 կգ
- Միս և մսամթերք՝ 5,966 կգ
- Կաթ և կաթնամթերք՝ 1,224 կգ
- Կենդանի խեցգետին՝ 0 կգ
- Այլ սննդամթերք՝ 51,392 կգ։
Եթե հաշվենք միայն միսը, կաթնամթերքը և ձկնամթերքը, ապա ընդհանուր ծավալը կազմում է մոտ 92.7 տոննա։
Դրանից ձկնամթերքին բաժին է ընկնում մոտ 92%, մսին՝ մոտ 6.4%, իսկ կաթնամթերքին՝ մոտ 1.3%։
Այս հարաբերակցությունը ցույց է տալիս, որ տվյալ շաբաթվա ընթացքում կենդանական ծագման արտադրանքի արտահանման կառուցվածքում ձկնարտադրությունն ունեցել է առանձնահատուկ մեծ կշիռ։
Մրգի և բանջարեղենի արտահանումը՝ բոլորովին այլ մասշտաբում
Նույն ժամանակահատվածում Հայաստանից արտահանվել է նաև.
- 1,347.8 տոննա թարմ և չոր մրգեր
- 1,096.6 տոննա թարմ և չոր բանջարեղեն։
Այսինքն՝ մեկ շաբաթում միայն մրգերի և բանջարեղենի արտահանման ծավալը մի քանի տասնյակ անգամ գերազանցել է մսի, կաթնամթերքի և ձկնամթերքի համակցված ծավալը։
Սակայն անասնապահության տեսանկյունից առավել ուշագրավը հենց մսի և կաթնամթերքի համեմատաբար փոքր ծավալն է։
Ինչու՞ է ձկան արտահանումը այսքան մեծ
ՍԱՏՄ-ի այս հրապարակումը չի ներկայացնում արտահանման երկրների, ընկերությունների կամ առանձին ձկնատեսակների մանրամասն բաժանումը, ուստի միայն այս թվերից հնարավոր չէ եզրակացնել, թե որ շուկաներն են ապահովել 85.5 տոննայի արտահանումը։
Միաժամանակ ՍԱՏՄ-ի կայքում առկա են հայկական ձկնամթերքի արտահանման վերաբերյալ առանձին նյութեր։ Տեսչական մարմինը, օրինակ, վերջերս հայտնել է, որ ԱՄԷ է արտահանվել 60 տոննա հայկական ձուկ և ձկնամթերք։
Սա ցույց է տալիս, որ Հայաստանի ձկնաբուծության համար արտահանման շուկաները կարող են ունենալ նշանակալի դեր։
Իսկ մսի արտահանման ծավալը
Մսի և մսամթերքի արտահանումը նույն շաբաթում կազմել է 5,966 կգ կամ մոտ 6 տոննա։
Սա համեմատաբար փոքր ծավալ է՝ հատկապես Հայաստանի անասնապահության ներուժի համատեքստում։
Այստեղ առաջանում են մի շարք հարցեր՝
Հայաստանում արտադրվող մսի որքա՞ն մասն է սպառվում ներքին շուկայում, որքանն է արտահանման համար պիտանի, և ի՞նչն է սահմանափակում հայկական մսի արտահանման աճը։
Պատճառները կարող են կապված լինել արտադրության ծավալների, ինքնարժեքի, անասնաբուժական պահանջների, սպանդանոցների, սառնարանային շղթայի, վերամշակման և արտաքին շուկաների պահանջների հետ։ Սակայն ՍԱՏՄ-ի տվյալներն ինքնին չեն թույլ տալիս առանձնացնել այս գործոններից յուրաքանչյուրի ազդեցությունը։
Կաթնամթերքի արտահանումը՝ ընդամենը 1.2 տոննա
Կաթի և կաթնամթերքի արտահանման ծավալը կազմել է 1,224 կգ, կամ մոտ 1.2 տոննա։
Այս ցուցանիշը նույնպես փոքր է՝ համեմատած մրգի, բանջարեղենի կամ ձկնամթերքի արտահանման ծավալների հետ։
Կաթնամթերքի արտահանումը, սակայն, ունի մեկ այլ առանձնահատկություն․ արտաքին շուկա մտնելու համար արտադրանքը պետք է համապատասխանի ոչ միայն սննդային անվտանգության, այլև տվյալ երկրի անասնաբուժական և տեխնիկական պահանջներին։
ՍԱՏՄ-ն իր պաշտոնական տեղեկատվության մեջ առանձին ներկայացնում է Հայաստանից կաթի և կաթնամթերքի արտահանման համար անհրաժեշտ անասնաբուժական սերտիֆիկատները։
Արտահանումը միայն արտադրելու հարց չէ
Հայաստանից կենդանական ծագման արտադրանքի արտահանման ծավալները պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես արտադրության, այլև ամբողջական շղթայի ցուցանիշ։
Արտահանման համար անհրաժեշտ է ապահովել՝
- կենդանիների և տնտեսությունների անասնաբուժական վերահսկողություն,
- անվտանգ կեր,
- համապատասխան սպանդ և վերամշակում,
- լաբորատոր վերահսկողություն,
- հետագծելիություն,
- սառնարանային շղթա,
- միջազգային պահանջներին համապատասխան փաստաթղթեր,
- կայուն արտաքին շուկա։
ՍԱՏՄ-ի պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ ԵԱՏՄ երկրներ միս-մսամթերք, կաթ-կաթնամթերք և ձուկ-ձկնամթերք տեղափոխելու համար պահանջվում է ՍԱՏՄ-ի անասնաբուժական սերտիֆիկատ և համապատասխան գրանցում ԵԱՏՄ ձեռնարկությունների ռեեստրում։ Երրորդ երկրներ արտահանման դեպքում նույնպես պահանջվում է անասնաբուժական սերտիֆիկատ՝ ներմուծող երկրի պահանջներին համապատասխան։
Ի՞նչ են ցույց տալիս այս թվերը
Սեպտեմբերի 7–13-ի տվյալները մեկ շաբաթվա կտրվածք են և չեն կարող ինքնուրույն ներկայացնել Հայաստանի ամբողջ տարվա արտահանման պատկերը։
Այնուամենայնիվ, դրանք ցույց են տալիս հետաքրքիր կառուցվածք․ կենդանական ծագման արտադրանքի արտահանման մեջ ձուկն այս ժամանակահատվածում ունեցել է շատ ավելի մեծ ծավալ, քան միսն ու կաթնամթերքը միասին։
Հաջորդ կարևոր հարցը ոչ թե միայն այն է, թե որքան է արտահանվել, այլ՝ ինչու է հայկական մսի և կաթնամթերքի արտահանման ծավալն այսքան փոքր, և ինչ պայմաններ են անհրաժեշտ այն ավելացնելու համար։
Agropress-ը կարող է հաջորդիվ ուսումնասիրել այս հարցը՝ համադրելով ՍԱՏՄ-ի, ՊԵԿ-ի և արտաքին առևտրի վիճակագրությունը և պարզելով, թե որ երկրներ է Հայաստանը հիմնականում արտահանում միս, կաթնամթերք և ձուկ, ինչ արժեքով և ինչպես են փոխվել այդ ցուցանիշները նախորդ տարվա համեմատ։