Աշխարհի խոշոր տավարաբուծական շուկաներում այսօր հետաքրքիր իրավիճակ է ստեղծվել։ Մի կողմից՝ անասունների գլխաքանակի նվազումը սահմանափակում է մսի առաջարկը և նպաստում գների բարձր մնալուն, մյուս կողմից՝ երաշտը, արտադրական ծախսերը, սպառողական պահանջարկի փոփոխությունները և ներմուծումը շարունակում են շուկան անկայուն պահել։
Վերջին միջազգային վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ տավարաբուծության ոլորտը մտնում է մի շրջան, երբ անասնագլխաքանակի նվազումը դեռևս ինքնին չի նշանակում, որ ֆերմերներն ավտոմատ ավելի կայուն եկամուտ կունենան։
Շուկայի վրա միաժամանակ չափազանց շատ գործոններ են ազդում։
Երբ անասունների թիվը նվազում է
Տավարաբուծության մեջ անասնագլխաքանակի վերականգնումը արագ գործընթաց չէ։
Եթե ֆերմերները երաշտի, կերի թանկացման կամ ֆինանսական դժվարությունների պատճառով սկսում են կրճատել իրենց կենդանիների թիվը, դրա հետևանքները կարող են շուկայում զգացվել տարիներ շարունակ։
Անասունների գլխաքանակի նվազումը նշանակում է, որ ապագայում սպանդի համար հասանելի կենդանիների քանակը նույնպես կարող է պակասել։ Սա սահմանափակում է մսի առաջարկը և սովորաբար նպաստում գների աճին։
Սակայն այստեղ առաջանում է մեկ այլ խնդիր․ բարձր գները միշտ չէ, որ նշանակում են բարձր շահույթ ֆերմերի համար։
Եթե միաժամանակ թանկանում են կերը, վառելիքը, աշխատուժը և անասնաբուժական ծառայությունները, ապա արտադրողի ծախսերը կարող են կլանել վաճառքից ստացված լրացուցիչ եկամուտը։
Երաշտը շարունակում է ազդել անասնապահության վրա
Տավարաբուծության շուկայի ամենակարևոր ռիսկերից մեկը շարունակում է մնալ երաշտը։
Արոտավայրերի վիճակի վատացման դեպքում ֆերմերը ստիպված է կենդանիներին ավելի շատ լրացուցիչ կերով ապահովել։ Իսկ եթե երաշտը վնասում է նաև հացահատիկի արտադրությանը, թանկանում է հենց կերի հումքը։
Այսպիսով ձևավորվում է ամբողջ շղթա.
երաշտ → արոտավայրերի վատացում → կերի պահանջարկի աճ → ֆերմերի ծախսերի ավելացում → անասնապահության ինքնարժեքի բարձրացում
Որոշ ֆերմերների համար նման իրավիճակը կարող է հանգեցնել նույնիսկ կենդանիների մի մասի վաճառքի։
Սակայն երբ շատ տնտեսություններ նույն ժամանակահատվածում սկսում են կրճատել գլխաքանակը, մի քանի տարի անց շուկան կարող է բախվել կենդանի անասունների պակասի հետ։
Ինչու է մսի շուկան շարունակում անկայուն մնալ
Տավարի մսի գինը կախված չէ միայն ֆերմերի տնտեսությունից։
Շղթայում կարևոր դեր ունեն նաև մսի վերամշակողները, առևտրային ցանցերը, արտահանումը և ներմուծումը։
Եթե տեղական արտադրությունը նվազում է, շուկան կարող է փորձել պակասը լրացնել ներմուծվող մսով։ Սա կարող է սահմանափակել տեղական արտադրողների կողմից գների բարձրացման հնարավորությունը։
Միաժամանակ սպառողի վարքագիծը նույնպես կարևոր գործոն է։
Եթե մսի գները չափազանց բարձրանում են, գնորդները կարող են սկսել ավելի շատ ընտրել հավի միս, խոզի միս կամ այլ համեմատաբար մատչելի սպիտակուցային աղբյուրներ։
Այսինքն՝ տավարի մսի շուկան մշտապես հավասարակշռություն է որոնում առաջարկի սահմանափակման և սպառողի վճարունակության միջև։
Գլխաքանակը վերականգնելը ժամանակ է պահանջում
Անասնաբուծության առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ արտադրությունը հնարավոր չէ արագ մեծացնել։
Եթե, օրինակ, արդյունաբերական արտադրության ոլորտում պահանջարկի աճի դեպքում հնարավոր է կարճ ժամանակում ավելացնել արտադրանքի ծավալը, ապա տավարաբուծությունում նոր կենդանիների աճեցումը տարիներ է պահանջում։
Ֆերմերը պետք է որոշի՝
- պահե՞լ էգ հորթերին՝ ապագա գլխաքանակը մեծացնելու համար,
- թե՞ վաճառել դրանք անմիջապես։
Առաջին տարբերակը նշանակում է ապագայի ներդրում, բայց նաև ընթացիկ եկամուտից հրաժարում։
Հենց այս պատճառով անասնագլխաքանակի կրճատումից հետո դրա վերականգնումը հաճախ դանդաղ գործընթաց է։
Ի՞նչ կարող է սա նշանակել Հայաստանի համար
Հայաստանում անասնապահության ոլորտը նույնպես կախված է մի շարք նման գործոններից։
Արոտավայրերի վիճակը, կերի գները, ջրի հասանելիությունը և կենդանիների արտադրողականությունը անմիջականորեն ազդում են մսի և կաթի ինքնարժեքի վրա։
Հատկապես չոր տարիներին արոտավայրերի խնդիրն ավելի զգալի է դառնում։ Եթե բնական կերային բազան բավարար չէ, անասնապահը ստիպված է լրացուցիչ կեր գնել, ինչը մեծացնում է արտադրության ծախսերը։
Սակայն հայկական փոքր տնտեսությունների համար կա նաև մեկ այլ խնդիր․ շատ ֆերմերներ չունեն երկարաժամկետ անասնագլխաքանակի կառավարման հստակ ծրագիր։
Կենդանիների վաճառքի կամ գլխաքանակի ավելացման որոշումները հաճախ ընդունվում են ընթացիկ ֆինանսական իրավիճակից ելնելով, մինչդեռ միջազգային շուկաների փորձը ցույց է տալիս, որ նման որոշումները կարող են տարիներով ազդել տնտեսության կայունության վրա։
Անասնապահության ապագան ավելի շատ պլանավորում է պահանջում
Այսօրվա տավարաբուծության շուկան ցույց է տալիս, որ ֆերմերի համար այլևս բավարար չէ պարզապես կենդանիներ պահելը։
Անհրաժեշտ է հաշվի առնել կլիմայական ռիսկերը, կերի երկարաժամկետ հասանելիությունը, շուկայի հնարավոր փոփոխությունները և գլխաքանակի վերարտադրության պլանավորումը։
Երաշտը կարող է ստիպել կրճատել կենդանիների թիվը, բայց այդ որոշման հետևանքները կարող են զգացվել տարիներ անց։
Մյուս կողմից՝ գլխաքանակի արագ ավելացումը նույնպես ներդրումներ և լրացուցիչ կերային ռեսուրսներ է պահանջում։
Հենց այդ պատճառով աշխարհի տավարաբուծական շուկան այսօր հայտնվել է բարդ իրավիճակում․ կենդանիների թիվը սահմանափակ է, արտադրության ծախսերը բարձր են, իսկ ապագան շարունակում է կախված մնալ եղանակից և սպառողի գրպանից։
Անասնապահության համար սա ևս մեկ հիշեցում է, որ ժամանակակից ֆերման պետք է կարողանա պլանավորել ոչ միայն հաջորդ սեզոնը, այլև մի քանի տարի առաջ։