Աշխարհի զարգացած անասնապահական տնտեսություններում արտադրության աճը գնալով ավելի քիչ է կախված կենդանիների գլխաքանակի ավելացումից։ Փոխարենը հիմնական շեշտը դրվում է մեկ կենդանու արտադրողականության, գենետիկայի, կերակրման և կառավարման արդյունավետության վրա։ Մեծ Բրիտանիայի վերջին տվյալները դրա հետաքրքիր օրինակն են։
Մեծ Բրիտանիայում կաթնատու կովերի նախիրը շարունակել է կրճատվել։ AHDB-ի տվյալներով՝ 2026 թվականի ապրիլին Մեծ Բրիտանիայի կաթնատու նախիրը կազմել է մոտ 1.59 մլն գլուխ, ինչը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածից 2 տոկոսով պակաս է և ռեկորդային ցածր մակարդակ է։
Միևնույն ժամանակ, մեկ տնտեսության միջին կաթի արտադրության ծավալը աճել է․ 2025-ի ապրիլից մինչև 2026-ի ապրիլը մեկ տնտեսության հաշվով տարեկան միջին արտադրությունը հասել է մոտ 1.9 մլն լիտրի, աճելով 7.6 տոկոսով։ Այսինքն՝ ֆերմաների թիվը նվազում է, բայց մնացած տնտեսությունները դառնում են ավելի խոշոր և արտադրողական։
Մեկ կովից՝ ավելի շատ կաթ
Բրիտանական պաշտոնական վիճակագրությունն ավելի լայն պատկեր է ցույց տալիս։ 2025 թվականին Մեծ Բրիտանիայի կաթնատու նախրի տարեկան միջին գլխաքանակը կազմել է մոտ 1.85 մլն կենդանի, իսկ մեկ կովի միջին տարեկան արտադրողականությունը հասել է 8,643 լիտրի։
Համեմատության համար՝ 2023 թվականին մեկ կովի միջին արտադրողականությունը կազմել էր 8,206 լիտր։ Այսինքն՝ երկու տարվա ընթացքում ցուցանիշը զգալիորեն աճել է։
Ընդհանուր կաթի արտադրությունն էլ 2025 թվականին հասել է մոտ 15.99 մլրդ լիտրի՝ 2023 թվականի 15.1 մլրդ լիտրի համեմատ։
Սա ցույց է տալիս ժամանակակից կաթնատու տնտեսության հիմնական տրամաբանությունը՝ արտադրությունը մեծացնելու համար պարտադիր չէ անընդհատ ավելացնել կենդանիների քանակը։
Բայց միայն գլխաքանակի կրճատումը հաջողության նշան չէ
Այստեղ կա նաև մյուս կողմը։
2026 թվականի ամռանը Մեծ Բրիտանիայում կաթի արտադրության ծավալները սկսել են նվազել։ AHDB-ի տվյալներով՝ հուլիսին Մեծ Բրիտանիայի կաթի մատակարարումները տարեկան կտրվածքով նվազել են մոտ 3.2 տոկոսով։ Կազմակերպությունը դա կապում է նաև շոգի և երաշտի շարունակվող ազդեցության հետ։
Միաժամանակ ոլորտում աճում են ծախսերը, իսկ ֆերմերների մի մասը դուրս է գալիս արտադրությունից։ AHDB-ն նշում է, որ 2026 թվականի ապրիլին Մեծ Բրիտանիայում ակտիվ կաթ արտադրող տնտեսությունների թիվը տարեկան կտրվածքով նվազել էր մոտ 2.7 տոկոսով։
Այսպիսով, քիչ կովը ինքնին հաջողության ցուցանիշ չէ։ Կարևորն այն է, թե ինչքան արդյունավետ է յուրաքանչյուր կենդանի և որքան եկամուտ է ստեղծում տնտեսությունը։
Ի՞նչ է փոխում այս մոդելը
Ժամանակակից անասնապահության մեջ մեկ կենդանու արտադրողականության բարձրացումը կախված է մի քանի գործոններից՝
- կենդանու գենետիկական ներուժից,
- հավասարակշռված և որակյալ կերից,
- կենդանու առողջության վերահսկումից,
- վերարտադրության ճիշտ կառավարումից,
- կաթի արտադրության ժամանակակից տեխնոլոգիաներից,
- տվյալների հավաքագրումից և վերլուծությունից։
Այս պատճառով էլ աշխարհում ավելի մեծ նշանակություն են ստանում կենդանիների գենոտիպավորումը, թվային մոնիթորինգը և անհատական կերակրման համակարգերը։
Իսկ Հայաստանի համար ի՞նչ է սա նշանակում
Հայաստանի անասնապահության համար այս փորձը հատկապես կարևոր է։
Եթե նպատակն է ավելացնել Հայաստանում արտադրվող կաթի և մսի ծավալները, միայն կենդանիների գլխաքանակի ավելացումը երկարաժամկետ լուծում չէ։ Պետք է բարձրացնել նաև մեկ կենդանու արտադրողականությունը։
Սա նշանակում է՝ ավելի արդյունավետ ցեղեր, որակյալ կեր, անասնաբուժական ծառայությունների հասանելիություն, վերարտադրության կառավարում և ֆերմերներին հասանելի տեխնոլոգիաներ։
Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել Հայաստանի տնտեսությունների կառուցվածքը․ այստեղ կան բազմաթիվ փոքր տնտեսություններ, որտեղ ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրումը կարող է ավելի դժվար և թանկ լինել։
Ուստի Հայաստանի համար հարցը կարող է ձևակերպվել ոչ թե՝ «ինչպե՞ս ավելի շատ կով պահել», այլ՝
«Ինչպե՞ս նույն քանակի կենդանիներից ստանալ ավելի շատ և ավելի որակյալ արտադրանք»։
Հենց այս փոփոխությունն է այսօր աստիճանաբար տեղի ունենում աշխարհի առաջատար կաթնատու տնտեսություններում։
Մեծ Բրիտանիայի օրինակը ցույց է տալիս՝ ապագայի անասնապահությունը պարտադիր չէ, որ նշանակի ավելի մեծ նախիրներ։ Այն կարող է նշանակել ավելի արտադրողական կենդանիներ, ավելի ճշգրիտ կառավարում և ավելի արդյունավետ ֆերմաներ։ Իսկ Հայաստանի համար սա արդեն ոչ միայն միջազգային փորձի, այլև մրցունակ անասնապահության զարգացման հարց է։