Հնդկաստանը վերջին տարիներին զգալի առաջընթաց է գրանցել գյուղատնտեսական կենդանիների շրջանում տարածվող երկու կարևոր հիվանդությունների՝ դաբաղի և բրուցելոզի դեմ պայքարում։ Երկրի փորձը ցույց է տալիս, որ միայն պատվաստումը բավարար չէ․ արդյունավետ վերահսկողության համար անհրաժեշտ են նաև հիվանդությունների մշտադիտարկում, կենդանիների նույնականացում, թվային տվյալների բազա և հասանելի անասնաբուժական ծառայություններ։
Հնդկաստանի այս փորձը հատկապես հետաքրքիր է Հայաստանի համար, որտեղ դաբաղի և բրուցելոզի կանխարգելումն ու անասնաբուժական վերահսկողությունը նույնպես կարևոր խնդիրներ են։ Agropress-ը նախկինում անդրադարձել է Հայաստանում ինչպես դաբաղի, այնպես էլ բրուցելոզի դեպքերին և դրանց տնտեսական հետևանքներին։
Դաբաղի դեպքերը նվազել են ավելի քան երեք անգամ
Հնդկաստանը 2019 թվականին սկսել է Կենդանիների հիվանդությունների դեմ պայքարի ազգային ծրագիրը՝ NADCP-ը։ Դրա հիմնական նպատակներից մեկը դաբաղի և բրուցելոզի տարածման նվազեցումն է։
Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ Հնդկաստանում արձանագրված դաբաղի բռնկումների թիվը 2019 թվականի 132-ից 2025 թվականին նվազել է մինչև 40։ Բրուցելոզի արձանագրված բռնկումները նույն ժամանակահատվածում նվազել են 22-ից մինչև 15։
Ծրագրի շրջանակում մինչ այժմ իրականացվել է դաբաղի դեմ պատվաստանյութի շուրջ 1.47 միլիարդ դեղաչափ, որն ընդգրկել է մոտ 80.4 միլիոն ֆերմերի։
Հնդկաստանում դաբաղի դեմ պատվաստումն իրականացվում է պարբերաբար՝ հիմնականում վեց ամիսը մեկ։
Պատվաստումը միայն առաջին քայլն է
Հնդկական ծրագրի հետաքրքիր առանձնահատկությունն այն է, որ հիվանդությունների դեմ պայքարը չի սահմանափակվում պատվաստումներով։
Կիրառվում են նաև՝
հիվանդությունների մշտադիտարկում,
արյան և այլ նմուշների միջոցով իմունիտետի գնահատում,
բռնկումների հետազոտություն,
վիրուսի մեկուսացում և տիպավորում,
կենդանիների տեղաշարժի վերահսկողություն,
կարանտինային և վերահսկիչ կետեր,
պատվաստանյութերի պահպանման համար սառը շղթա,
կենդանիների թվային գրանցում։
Այս մոտեցումը թույլ է տալիս ոչ միայն արձանագրել հիվանդության բռնկումը, այլև հասկանալ, թե որտեղ է այն առաջանում, ինչ կենդանիների շրջանում է տարածվում և որքան արդյունավետ է պատվաստումը։
Կենդանիներին համարակալում են և տվյալները թվայնացնում
Հնդկաստանում հիվանդությունների վերահսկման համակարգի կարևոր բաղադրիչ է կենդանիների նույնականացումը։
2026 թվականի հուլիսի դրությամբ երկրի թվային համակարգում գրանցված էր ավելի քան 390 միլիոն գյուղատնտեսական կենդանի։ Յուրաքանչյուր կենդանուն տրվում է եզակի 12 նիշանոց նույնականացման համար։
Այդ տվյալները կապվում են նաև կենդանու պատվաստումների պատմության հետ։ Արդյունքում հնարավոր է հետևել, թե տվյալ կենդանին երբ է պատվաստվել և ինչ հիվանդությունների դեմ է իրականացվել կանխարգելիչ միջոցառում։
Սա հատկապես կարևոր է այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է վերահսկել կենդանիների տեղաշարժը կամ արագ արձագանքել հիվանդության բռնկմանը։
Բրուցելոզի դեպքում շեշտը դրված է կանխարգելման վրա
Բրուցելոզի դեմ պայքարում Հնդկաստանը նույնպես հիմնականում շեշտը դնում է պատվաստման վրա։
Ծրագրի համաձայն՝ 4-8 ամսական էգ խոշոր եղջերավոր կենդանիները ստանում են բրուցելոզի դեմ մեկանգամյա պատվաստում։
2025 թվականին իրականացված հետպատվաստումային վերահսկողությունը ցույց է տվել, որ պատվաստումից հետո հակամարմինների ձևավորման մակարդակը խոշոր եղջերավորների հորթերի շրջանում կազմել է 75.63 տոկոս, իսկ գոմեշների շրջանում՝ 67.17 տոկոս։
Բրուցելոզը հատկապես կարևոր խնդիր է անասնապահության համար, քանի որ այն կարող է առաջացնել վերարտադրողական խնդիրներ և ազդել կաթի ու մսի արտադրության վրա։
Դաբաղը միայն կենդանու հիվանդություն չէ
Դաբաղի տնտեսական նշանակությունը շատ ավելի մեծ է, քան մեկ կենդանու հիվանդանալը։
Հիվանդությունը կարող է նվազեցնել կաթնատվությունը, ազդել կենդանիների աճի և վերարտադրողականության վրա, իսկ լայն տարածման դեպքում սահմանափակել կենդանիների և կենդանական արտադրանքի առևտուրը։
Այս պատճառով դաբաղի վերահսկողությունը նաև արտահանման և պարենային անվտանգության հարց է։
Հայաստանում ևս նախկինում շեշտվել է դաբաղի տնտեսական վտանգավորությունը։ Agropress-ի հրապարակումներից մեկում անասնաբուժական ոլորտի մասնագետը նշել էր, որ հիվանդության պատճառով երկրի անասնաբուծական արտադրանքի և կենդանիների տեղաշարժը կարող է սահմանափակվել։
Իսկ ի՞նչ կարող է սովորել Հայաստանը
Հնդկաստանի փորձից Հայաստանի համար առանձնապես հետաքրքիր են ոչ միայն պատվաստումների ծավալները, այլև համակարգային մոտեցումը։
Հայաստանում նույնպես իրականացվում են կենդանիների հիվանդությունների կանխարգելման և ախտորոշման միջոցառումներ։ ՍԱՏՄ-ի հրապարակած պետական պատվերի շրջանակում նախատեսված են, մասնավորապես, խոշոր եղջերավորների դաբաղի դեմ պատվաստումներ, ինչպես նաև բրուցելոզի ախտորոշիչ հետազոտություններ։
Սակայն ժամանակակից անասնաբուժական համակարգի համար կարևոր է նաև մեկ այլ հարց՝ արդյոք հնարավոր է յուրաքանչյուր կենդանու պատվաստման, հիվանդության և տեղաշարժի մասին տվյալները արագ կապել մեկ միասնական թվային համակարգում։
Հնդկաստանի օրինակը ցույց է տալիս, որ կենդանիների համարակալումը, թվային գրանցումը և պատվաստումների տվյալների կապակցումը կարող են դառնալ հիվանդությունների վերահսկման կարևոր գործիք։
Հիվանդությունների կանխարգելումը նաև ֆերմերի եկամտի պաշտպանություն է
Դաբաղի կամ բրուցելոզի բռնկման դեպքում ֆերմերի վնասը կարող է շատ ավելի մեծ լինել, քան միայն հիվանդ կենդանու բուժման կամ ոչնչացման արժեքը։
Հիվանդությունը կարող է նշանակել՝
կաթի արտադրության նվազում → կենդանիների կորուստ → վերարտադրության խնդիրներ → արտադրության նվազում → ֆերմերի եկամտի անկում։
Հետևաբար անասնաբուժական կանխարգելման վրա ներդրումը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես պետական ծախս, այլև որպես գյուղատնտեսական արտադրության և գյուղական եկամուտների պաշտպանության միջոց։
Հնդկաստանի փորձը հենց սա է ցույց տալիս․ պատվաստումը, մշտադիտարկումը, կենդանիների նույնականացումը և անասնաբուժական ծառայությունների հասանելիությունը միասին կարող են զգալիորեն նվազեցնել հիվանդությունների տնտեսական ազդեցությունը։
Հայաստանի համար գլխավոր հարցը
Հայաստանի անասնապահության համար կարևոր հարց է՝ որքանո՞վ է ներկայիս համակարգը թույլ տալիս արագ հայտնաբերել հիվանդությունը, հետևել յուրաքանչյուր կենդանու պատվաստման պատմությանը և վերահսկել կենդանիների տեղաշարժը։
Եթե Հնդկաստանի փորձից որևէ բան արժե վերցնել, ապա դա միայն ավելի շատ պատվաստանյութը չէ։ Դա կանխարգելման, տվյալների, կենդանիների նույնականացման և արագ արձագանքի միասնական համակարգն է։