Հայաստանից օգոստոսի 10-16-ն ընկած ժամանակահատվածում արտահանվել է 33,058 կգ ձուկ և ձկնամթերք, հայտնում է Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինը (ՍԱՏՄ)։
Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ նույն ժամանակահատվածում Հայաստան ներմուծվել է 7,440 կգ ձուկ և ձկնամթերք։ Այսինքն՝ նշված մեկ շաբաթվա ընթացքում արտահանման ծավալը ներմուծման ծավալից ավելի քան չորս անգամ բարձր է եղել։
Ձկնաբուծությունը՝ արտահանման կարևոր ուղղություն
Հայաստանի ձկնաբուծության ոլորտը վերջին տարիներին փորձում է ընդլայնել իր արտահանման շուկաները։ Ոլորտի համար հատկապես կարևոր է Եվրոպական միության շուկա դուրս գալու հնարավորությունը։
Հայաստանը 2025 թվականի մարտից պաշտոնապես հնարավորություն ունի ԵՄ երկրներ արտահանել ջրային կուլտուրաներ՝ մասնավորապես թեփուկավոր ձկներ և դրանցից պատրաստված արտադրանք։ Սակայն արտահանում իրականացնելու համար տնտեսավարողները պետք է համապատասխանեն ԵՄ պահանջներին և գրանցվեն ԵՄ Առևտրի վերահսկման և փորձագիտական համակարգում՝ TRACES-ում։
2026 թվականի հուլիսին կառավարությունը հաստատեց նաև Հայաստանից ԵՄ երկրներ ձկան և ձկնամթերքի արտահանման նպատակով տնտեսավարողների գրանցման և առողջության սերտիֆիկատների տրամադրման կարգը։ Գործընթացի լիազոր մարմինը Սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմինն է։
Սակայն ոլորտը լուրջ խնդիրների առաջ է կանգնած
Արտահանման թվերը ցույց են տալիս, որ հայկական ձկնաբուծությունը շարունակում է արտաքին շուկաներում ներկայություն ունենալ, սակայն ոլորտի ներկայացուցիչները վերջին ամիսներին բարձրաձայնել են իրացման լուրջ խնդիրների մասին։
Հուլիսի 21-ին Հայաստանի ձկնաբույծները բողոքի ակցիա էին անցկացրել կառավարության շենքի մոտ՝ հայտարարելով, որ շուրջ 15 հազար տոննա կենդանի ձուկ իրացման խնդիր ունի։
Այս իրավիճակում արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացիան կարող է կենսական նշանակություն ունենալ ոլորտի համար։ Եթե արտադրողները կարողանան պահպանել գործող շուկաները և միաժամանակ մուտք գործել նոր ուղղություններ, դա կարող է նվազեցնել մեկ շուկայից կախվածությունը։
ԵՄ շուկան՝ նոր հնարավորություն, բայց նաև նոր պահանջներ
Եվրոպական շուկա մուտքը հայկական ձկնաբուծողների համար պարզապես նոր գնորդ գտնելու հարց չէ։ Արտադրողները պետք է համապատասխանեն սննդամթերքի անվտանգության, արտադրական գործընթացների, պահպանման և տեղափոխման պայմաններին, հետագծելիության, փաթեթավորման և մակնշման պահանջներին։
Սա նշանակում է, որ հայկական ձկնաբուծական տնտեսությունների համար արտահանման ընդլայնումը միաժամանակ ենթադրում է ներդրումներ արտադրության և վերահսկողության համակարգերի արդիականացման մեջ։
33 տոննան ի՞նչ է նշանակում ոլորտի համար
Օգոստոսի 10-16-ի 33 տոննա արտահանումը ինքնին դեռ չի նշանակում, որ հայկական ձկնաբուծությունը հաղթահարել է իր խնդիրները։ Սակայն այն ցույց է տալիս, որ արտաքին շուկաների ուղղությամբ առևտրային շարժ կա։
Հաջորդ կարևոր հարցն այն է, թե որ երկրներ է գնացել այդ 33,058 կգ ձուկը, ինչ տեսակների մասին է խոսքը, ինչ արժեք է ունեցել արտահանումը և ինչ մասնաբաժին կարող է կազմել ԵՄ շուկան։
Այս տվյալների համադրումը հնարավորություն կտա հասկանալ՝ հայկական ձկնաբուծությունը ներկայումս շարունակում է հենվել ավանդական շուկաների՞ վրա, թե՞ արդեն իրականում սկսում է փոխել իր արտահանման աշխարհագրությունը։
Մի բան, սակայն, արդեն պարզ է․ հայկական ձկնաբուծության համար շուկաների ընդլայնումն այլևս պարզապես զարգացման հնարավորություն չէ։ Այն դարձել է ոլորտի կայունության կարևոր պայմաններից մեկը։