Հայաստանի անասնապահության ոլորտը վերջին տարիներին շարունակում է բախվել մի շարք խնդիրների՝ խոշոր եղջերավոր կենդանիների գլխաքանակի նվազումից մինչև արտադրողականության բարձրացման անհրաժեշտություն։
Արմստատի տվյալների համակարգում գյուղատնտեսական կենդանիների գլխաքանակը հաշվառվում է տարեկան՝ հունվարի 1-ի դրությամբ։ Ցուցանիշը ներառում է խոշոր եղջերավոր կենդանիներին, կովերին, ոչխարներին, այծերին, խոզերին և գյուղատնտեսական կենդանիների այլ տեսակներ։
Վերջին տարիների վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանում խոշոր եղջերավոր անասունների թվաքանակի նվազման միտումը դարձել է ոլորտի կարևոր խնդիրներից մեկը։ Օրինակ՝ 2023 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ հանրապետությունում հաշվառվել էր 501,862 խոշոր եղջերավոր կենդանի, ինչը նախորդ տարվա համեմատ 11.3 տոկոսով պակաս էր։ Այդ թվում՝ կովերի թիվը կազմել էր 222,065՝ մեկ տարվա ընթացքում նվազելով 9.8 տոկոսով։
Ինչո՞ւ է գլխաքանակը կարևոր
Խոշոր եղջերավոր կենդանիների գլխաքանակը ուղղակիորեն կապված է կաթի և տավարի մսի արտադրական ներուժի հետ։ Սակայն միայն կենդանիների թիվը բավարար ցուցանիշ չէ․ կարևոր է նաև մեկ կենդանու արտադրողականությունը։
Հայաստանի անասնապահության ոլորտի վերաբերյալ 2026 թվականի միջազգային գնահատականներում նույնպես նշվում է, որ ոլորտի հիմնական խնդիրներից մեկը ցածր արտադրողականությունն է, իսկ Հայաստանում տարածված են տեղական ցեղերի հետ միասին նաև Հոլշտեյն, Շվից, Սիմենտալ և այլ ցեղեր։
Այս պայմաններում ոլորտի զարգացման համար կարևոր է ոչ միայն անասնագլխաքանակի ավելացումը, այլև բարձր արտադրողական կենդանիների բաժնի մեծացումը, ճիշտ կերակրումը, անասնաբուժական ծառայությունների հասանելիությունը և արդյունավետ վերարտադրությունը։
Պետությունը փորձում է բարձրացնել արտադրողականությունը
Անասնապահության արտադրողականության բարձրացման ուղղությամբ Հայաստանում իրականացվում է նաև կովերի արհեստական սերմնավորման ծրագիր։ Նպատակն է բարելավել կենդանիների գենետիկական ներուժը և երկարաժամկետ հեռանկարում բարձրացնել կաթնատվությունն ու տնտեսությունների արտադրողականությունը։
Բացի դրանից, պետական անասնաբուժական ծրագրերում ներառված են կենդանիների հիվանդությունների կանխարգելումը, պատվաստումները, հաշվառումը և անասնահամաճարակային իրավիճակի վերահսկողությունը։
Գլխաքանակի նվազումը՝ ֆերմերի խնդիրներից մեկը
Խոշոր եղջերավոր անասուն պահելը պահանջում է մեծ ծախսեր՝ կերի, ջրի, անասնաբուժական ծառայությունների, աշխատուժի և շինությունների պահպանման համար։ Եթե ստացվող կաթի կամ մսի արժեքը բավարար չէ այդ ծախսերը փոխհատուցելու համար, փոքր տնտեսությունները կարող են կրճատել կենդանիների թիվը կամ ընդհանրապես դուրս գալ ոլորտից։
Այս իրավիճակում կարևոր է ոչ միայն շուկայական գների հարցը, այլև մեկ կենդանուց ստացվող արտադրանքի ավելացումը։
Օրինակ՝ ավելի բարձր կաթնատվություն ունեցող կենդանին, ճիշտ կերակրման և խնամքի պայմաններում, կարող է նույն տնտեսությանը թույլ տալ ավելի մեծ արտադրանք ստանալ՝ առանց գլխաքանակը նույն չափով ավելացնելու։
Ինչ է անհրաժեշտ ոլորտի զարգացման համար
Հայաստանի անասնապահության զարգացման համար կարևոր ուղղություններ կարող են լինել բարձր արտադրողական ցեղերի հասանելիության ընդլայնումը, որակյալ կերի արտադրության զարգացումը, արոտավայրերի արդյունավետ կառավարումը, անասնաբուժական ծառայությունների ուժեղացումը և կենդանիների առողջության մշտական վերահսկողությունը։
Միաժամանակ ֆերմերների համար կարևոր է նաև արտադրանքի իրացման կայուն շուկայի ձևավորումը։ Եթե կաթի և մսի արտադրությունը տնտեսապես շահավետ է, ֆերմերը ավելի մեծ հնարավորություն ունի ներդրումներ կատարելու նախրի վերականգնման և ընդլայնման մեջ։
Հայաստանի անասնապահության առաջիկա կարևոր խնդիրը միայն կենդանիների գլխաքանակը ավելացնելը չէ։ Անհրաժեշտ է ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որոնց դեպքում ֆերմերը կարողանա ավելի քիչ կենդանուց ստանալ ավելի բարձր արտադրողականություն և կայուն եկամուտ։